ANALYSE

Een akkoord aan een zijden draadje

De kern van de deal met Iran is de 'snapback': zodra een land bezwaar aantekent, kunnen de sancties weer worden ingevoerd. Zowel in de VS als in Iran zijn er partijen die daarop aansturen.

Rob Vreeken
De Iraanse VN-ambassadeur Gholamali Khoshroo (midden) tijdens de stemming van de Veiligheidsraad, maandag in New York. Beeld Mark Lennihan / AP
De Iraanse VN-ambassadeur Gholamali Khoshroo (midden) tijdens de stemming van de Veiligheidsraad, maandag in New York.Beeld Mark Lennihan / AP

Er hoeft maar één land zijn hakken in het zand te zetten, of het opheffen van de internationale sancties tegen Iran wordt weer ongedaan gemaakt. Dat is de consequentie van het vorige week in Wenen bereikte akkoord met Iran, dat maandag in New York met algemene stemmen werd bekrachtigd door de Veiligheidsraad van de VN.

Die mogelijkheid van een automatische 'snapback' van strafmaatregelen, zoals het in diplomatenjargon is gaan heten, kan gunstig zijn voor de Amerikaanse president Barack Obama. Hij moet zijn parlement, het Congres, de komende twee maanden zien te overtuigen. Zijn verhaal wordt sterker als hij kan aantonen dat mogelijk wangedrag van Teheran door de VS elk moment kan worden bestraft met herinvoering van het sanctieregime. Het Joint Comprehensive Plan of Action, de officiële naam van de overeenkomst, biedt daarvoor de argumenten.

De kern van de afspraak over de snapback is dat, zodra één land bezwaar aantekent omdat het meent dat Iran zijn afspraken niet nakomt, automatisch de opgeheven sancties weer van kracht worden.

Veto

De mogelijkheid bestaat om na enige tijd de sancties opnieuw in te trekken, maar daarvoor is een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad nodig. Zo'n besluit van de raad is onderhevig aan het recht van veto. Elk van de vijf permanente leden (de VS, Rusland, China, Groot-Brittannië en Frankrijk) kan dus dwarsliggen en zo het voortzetten van de sancties afdwingen.

'We hebben de bewijslast omgekeerd, zodat het veto in ons voordeel werkt', zei een opgetogen Amerikaanse diplomaat in New York tegen persbureau AP. In het andere geval immers zou de Veiligheidsraad een resolutie hebben moeten aannemen over het herinvoeren van sancties; zo'n besluit had getroffen kunnen worden door een veto van - bijvoorbeeld - Moskou.

De procedure is iets ingewikkelder dan hierboven in kort bestek is beschreven. In werkelijkheid wordt de klacht van een land eerst behandeld in de Joint Commission, waarin alle zes betrokken landen zitten. Komt de commissie er niet binnen vijftien dagen uit, dan gaat de kwestie naar de ministers van Buitenlandse Zaken. Ook zij krijgen vijftien dagen de tijd.

Koppig land

Is het geschil dan nog niet opgelost, en houdt de klager zijn poot stijf, dan worden automatisch 'de bepalingen van de oude resoluties van de Veiligheidsraad opnieuw van kracht', aldus het Plan of Action. Met andere woorden: de klager kan het dankzij het vetorecht hard spelen.

Er is weinig verbeelding nodig voor een scenario waarin de VS dat ene koppige land zal zijn met de hakken in het zand. En in dat geval zou de stok achter de deur die Obama nu bezit om Iran in het gareel te houden (de automatische snapback), weleens een boemerang kunnen blijken.

In november 2016 kiezen de Amerikanen een opvolger van Obama. Uiteraard is er een goede kans dat de nieuwe president geen Democraat zal zijn. De Republikeinen hebben zich fel gekeerd tegen de onderhandelingen met Iran. Menig politicus ter rechterzijde dreigt er alles aan te doen te voorkomen dat Obama zijn plannen kan doorzetten. Dus hoe houdbaar is het nucleair akkoord onder een Republikeinse president?

null Beeld afp
Beeld afp

Politieke speelruimte

Op zich zal ook hij/zij gebonden zijn aan de afspraken. Een internationale overeenkomst kan niet zomaar worden geschrapt. Maar in de uitvoering bestaat grote politieke speelruimte, van coulant jegens Teheran tot vlijmscherp.

In dat geval kan het Weense kaartenhuis snel instorten. 'Iran heeft vastgesteld', aldus de laatste zin van het Plan of Action, 'dat indien sancties weer worden ingevoerd, Iran dat zal beschouwen als een grond om het naleven van zijn verplichtingen onder dit plan te staken'.

Ook ter rechterzijde in Iran zijn er krachten die daar maar al te graag op zullen aansturen. De bevelhebber van de Revolutionaire Garde, Mohammed Ali Jafari, zei kort voor de stemming maandag in New York dat het akkoord de 'rode lijnen' van Iran schendt. 'We zullen het nooit accepteren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden