Een adviseur van 'Paars' heet liever geen adviseur

Wat hebben de ministers Wijers, Zalm, Van Aartsen, Borst en Voorhoeve gemeen? Zij zijn de enige vijf paarse ministers die het zonder politiek adviseur doen....

JAN HOEDEMAN

Van onze verslaggever

Jan Hoedeman

DEN HAAG

Negen van de veertien ministers hebben in enigerlei vorm ondersteuning van partijgenoten, die op het departement zijn gestationeerd. Meestal zijn ze verbonden aan het politieke lot van hun minister. Er zijn verder drie staatssecretarissen die politieke adviezen krijgen van partijgenoten. Vaak zijn ze geposteerd bij het bureau van de hoogste ambtenaar, de secretaris-generaal.

Waarom wil een minister een politiek adviseur? De bewindspersoon in kwestie wil in kennis worden gesteld van politieke mijnen op zijn pad. Ambtenaren kunnen dat dat maar gedeeltelijk. Als zij actief partijen en fracties intrekken om te horen hoe beleidsvoornemens liggen, overschrijden ze hun neutrale status. De adviseur heeft ook contact met journalisten en taxeert hoe zijn minister bij de pers ligt.

In de Nederlandse verhoudingen is de benoeming van een politiek adviseur gecompliceerd. De ambtenarij doet moeilijk, de premier is er vaak geen voorstander van, en de Tweede Kamer vreest buitenproportionele invloed van Raspoetin-achtige types die zich niet hoeven te verantwoorden en de minister aan een touwtje hebben.

Over de grens is alles anders. Ten zuiden heeft de Belgische premier Dehaene zestig ministeriële medewerkers. Ten oosten heeft Bundeskanzler Kohl een zogenoemd keukenkabinet van 25 politieke adviseurs.

Nederlandse bewindslieden die een politiek adviseur aanstellen, noemen deze functionaris bij voorkeur anders, gezien de te verwachten weerstand: kabinetsmedewerker, politiek assistent, secretaris, beleidsadviseur, persoonlijk woordvoerder of als ultieme camouflage 'medewerker'.

De vorige secretaris-generaal op Algemene Zaken Hoekstra schreef onder premier Lubbers een notitie waarin stond dat een minister een dienaar is van de Kroon en dus een dergelijke functionaris kon ontberen, tenzij hij nadrukkelijk om iemand vroeg. De nieuwe premier schoof deze notitie ter zijde. Een van de eerste beleidsdaden van het paarse kabinet was het mogelijk maken voor bewindslieden politiek adviseurs aan te stellen.

Premier Kok heeft Arend Hilhorst, vice-premier Dijkstal Arno Visser, vice-premier Van Mierlo heeft Carla Pauw en Annath Koster. Ze ondersteunen de vice-premiers met de voorbereiding van het bewindsliedenoverleg en het notuleren ervan, en zijn het aanspreekpunt voor fractie en partij.

Minister van Verkeer en Waterstaat Jorritsma (VVD) heeft haar voormalig persoonlijk medewerker Han ten Broeke als praatpaal. Minister Ritzen (PvdA) heeft zeer recent als politiek medewerker Michiel van Hulten aangesteld . Minister Pronk (PvdA) maakt gebruik van de diensten van Andrea Nederlof.

Minister Melkert (PvdA) heeft evenals Kok een zware adviseur in de persoon van Ben Heinrichs . Dan zijn er nog de D66-staatssecretarissen Nuis en Tommel en PvdA-staatssecretarissen Netelenbos en Schmitz die politiek advies krijgen.

Meestal speelt bij het begin van een nieuw kabinet de vraag of een bewindspersoon een politiek adviseur mag hebben. Worden er tussentijds politiek adviseurs aangesteld, dan dreigt er kennelijk politieke averij en veroorzaakt de aanstelling veel publiciteit. Dat was recent het geval met de minister De Boer van VROM en Sorgdrager van Justitie.

Deze week is de taakomschrijving van De Boers nieuwe secretaris Henk Bakker vastgesteld. Die luidt: 'Becommentariëren van brieven en andere stukken die aan de minister worden voorgelegd, voorbereiden van vergaderdossiers, de minister wijzen op en adviseren op politiek gevoelige kwesties, het onderhouden van partij-politieke contacten, het voorbereiden en organiseren van partijpolitieke optredens van de minister, toezien op en betrokkenheid bij de voorbereiding van publieke optredens, vooral in de Tweede Kamer, alsmede de nazorg en evaluatie daarvan en het voorbereiden van de ministerraad.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden