Een aanval met gruwelijke precisie

Vluchtelingen uit het oosten van Congo zijn in Burundi beschoten, in brand gestoken en in stukken gehakt, omdat zij tot een 'verkeerde' etnische groep behoorden....

Van onze correspondent Kees Broere

Gatumba ligt maar een stief kwartier rijden van de Burundese hoofdstad Bujumbura. Het kamp ligt ook vlak bij de grens met Congo-Kinshasa. Juist dat laatste is de vluchtelingen, mensen uit het oosten van Congo, fataal geworden. Ze zijn beschoten, in brand gestoken en in stukken gehakt, omdat zij tot een 'verkeerde' etnische groep behoorden. Politiek verkeerd, welteverstaan.

De slachtoffers waren zogeheten Banyamulenge, een Congolees volk dat nauw verwant is met de Tutsi's in de buurlanden Burundi en Rwanda. Een andere groep Congolezen in het kamp is bij de aanval volkomen met rust gelaten. De instabiliteit in het Grote-Merengebied heeft in Gatumba een nieuw dieptepunt bereikt.

De Burundese vluchtelingenfunctionaris David Munyamahoro kwam vrijdag rond middernacht als een der eersten na de aanval in het kamp aan. Hij zegt te weten wie voor de slachtpartij verantwoordelijk is. Zijn beschuldigende vinger reikt uiteindelijk helemaal tot aan de Congolese regering in Kinshasa, diep in het westen van het land.

Munyamahoro haalt een pamflet te voorschijn waarop 'vaderlandslievende' Congolezen expliciet worden opgeroepen de Banyamulenge te lijf te gaan. 'Wees bereid deze honden na te jagen, overal waar zij hun snuit vertonen', zo staat op het pamflet te lezen. Het is een boodschap die tussen de zevenhonderd en duizend mannen dit weekeinde met grof geweld in Gatumba hebben verkondigd.

Zij kwamen, zo zeggen overlevenden, van over de Congolese grens. Wie zij precies waren, is nog onduidelijk, al wordt onder meer de naam van de Burundese rebellenbeweging FNL genoemd.

De aanval was niet alleen zorgvuldig gepland, zij is ook met gruwelijke precisie uitgevoerd. De Banyamulenge-vluchtelingen verbleven in acht grote tenten, verspreid over het kamp. Niet alleen zijn de andere tenten overeind gebleven, direct buiten de volledig verbrande tentoppervlaktes is van een aanval niets meer te merken dan her en der verspreide, lege kogelhulzen.

Het is een zoveelste slachting in de uiterst complexe dynamiek van het Grote-Merengebied. In Burundi, waar de afgelopen jaren onder een Tutsi-minderheidsbewind meer dan 300 duizend burgers zijn vermoord, bestaat officieel een vredesakkoord, heerst een overgangsbewind, en moeten in oktober vrije verkiezingen plaatsvinden.

Een enigszins vergelijkbaar proces vindt plaats in Congo, waar 'Afrika's Eerste Wereldoorlog' de afgelopen zes jaar naar schatting drie miljoen mensen het leven heeft gekost. De verkiezingen daar zijn gepland voor 2005. Maar met name in het oosten van het immense land lijkt het vooruitzicht op vrede razendsnel te verdampen.

Mensenrechtenorganisaties in Burundi vrezen voor een ruwe vergelding van de aanval op het kamp Gatumba. Die kan, zo meent Caroline Sculier van Human Rights Watch, plaatvinden 'in Burundi zelf, aan de grens, of over die grens.' Sceptische waarnemers van de Grote-Merenpolitiek weten dat het op alledrie die plaatsen kan.

En dan dient ook nog rekening gehouden te worden met Rwanda. De Tutsi-regering daar heeft immers enkele weken geleden nog te kennen gegeven bereid te zijn alles te doen om de etnisch verwante Banymulenge te beschermen. Daarnaast heeft Rwanda in het oosten van Congo economische belangen en in Burundi grote politieke invloed.

Zondag bezochten de Nederlandse Kamerleden Dittrich (D66), Koenders (PvdA) en Ferrier (CDA), die in het gebied reizen, het vluchtelingenkamp. De geschokte parlementariërs spraken van een 'misdrijf tegen de menselijkheid' en dringen aan op een onafhankelijk onderzoek, liefst in internationaal verband.

Aan de 164 in witte, plastic lijkenzakken geborgen slachtoffers van Gatumba is dit niet meer besteed. Zij zijn bij elkaar gelegd in een tent. Een familielid, een overlevende, loopt luid weeklagend rond de doden. Zij strekt krijsend haar armen uit en lijkt weg te willen zweven. Dan valt zij flauw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden