Een 26 jaar oude droom over een stembus

De beelden van de Iraakse verkiezingen waren geweldig: een wandelende mensenmassa op weg naar een stembus. Maar achter die vastberaden en moedige daad in een van de gewelddadigste landen ter wereld zat veel twijfel verborgen over het effect van de verkiezingen....

Een glimp van de gedachten van Iraakse burgers (in Irak en Groot-Brittannië) is op te vangen in een brievenrubriek op de internetsite van OpenDemocracy, een onafhankelijke internationale organisatie die democratie en burgerparticipatie propageert.

De opkomst was groter dan verwacht, al fluctueerden de cijfers de afgelopen week. De uitslag was nog niet bekend toen de brieven werden geschreven, de meeste tijdens de aanloop tot de verkiezingen. Maar over partijpolitiek gaan deze verkiezingen nauwelijks. Er zijn zoveel partijen, coalities en kandidaten dat die zeer onoverzichtelijk is, ook voor de Iraakse kiezers. De hoop en de twijfel van de brievenschrijvers gaan over:

zal het geweld toe-of afnemen, zal het einde van de bezetting in zicht komen, krijgen we eindelijk een beter leven of niet?

'De meeste mensen hier in Bagdad, de mensen in mijn woonbuurt, mijn collega's, zijn bang', schreef Zaid Fahmi, een journalist. 'Maar de mensen die gaan stemmen hebben veel hoop gevestigd op de verkiezingen.' Fahmi ging stemmen - 'het geeft ons de kans onze toekomst te bepalen' - en ook zijn vrienden, al was het maar omdat 'het niet erger kan worden dan het al is'.

Ayub Nuri, ook een journalist (de informatie over de brievenschrijvers is helaas minimaal), verklaarde aan de vooravond van de verkiezingen juist dat hij niet ging stemmen.

'Wat Irak echt nodig heeft op dit moment is niet verkiezingen, maar basale zaken als

veiligheid en water. Ik heb door heel Irak gereisd, van het zuiden naar het noorden en heb gesproken met veel uiteenlopende personen, en ze zeggen allen hetzelfde. Het kan ze niet schelen of Irak wordt bestuurd door moslims of christenen, shi'ieten of soennieten, voor hoe lang dan ook. Alles wat ze willen is veiligheid zodat ze hun dagelijks leven weer kunnen opvatten.' De Amerikanen moeten eerst zorgen voor een goede politie en veiligheid, vindt hij. Daarna komt pas de democratie.

Isam al-Khafaji verwoordt de vrees dat door de verkiezingen 'de Iraakse samenleving nog verder gepolariseerd raakt', omdat de soennitische minderheid zich buitengesloten zal voelen. Een nieuwe regering zal alles moeten doen om de soennitische burgers, niet zozeer hun groepering, te bereiken en hen te laten voelen dat zij erbij horen. 'Mijn grootste angst is dat de gewone soennieten in de armen van de extremisten worden gedreven.'

Hij is bovendien bang voor een machtsstrijd tussen Koerden en Turcomanen in het noorden als de uitslag bekend wordt. Die burgeroorlog zou nog wel eens erger kunnen blijken dan de meest gevreesde, die tussen de shi'itische meerderheid en de soennieten.

Uit een aantal brieven spreekt spijt dat de verkiezingen niet zijn uitgesteld. Dan hadden misschien meer soennitische partijen meegedaan. Dan hadden de Verenigde Naties een duidelijker rol kunnen spelen. Dan was er misschien een campagne geweest. Wellicht was met wat meer tijd het terrorisme beter bedwongen. Maar dat is een achterhaalde discussie, overigens vooral onder de ballingen.

Faiza al-Araji hoort bij de grote groep die vindt dat er íets moest gebeuren. 'Het dagelijks leven is verschrikkelijk en vermoeiend; de mensen zijn verward en gedeprimeerd en hebben vrijwel alle hoop verloren op een beter leven in de komende dagen en maanden.'

Ze is bang dat verkiezingen weinig zullen veranderen aan de beroerde situatie, maar ze ging toch stemmen. 'Ik weet dat het geen magie is en dat geluk en succes niet op slag komen. Maar misschien komen er nieuwe en goede leiders, wie weet?'

Luay Abdulilah is veel overtuigder van de heilzame werking van de verkiezingen. De kleine groep vijanden van de democratie zegt 'tegen de 95 procent van de bevolking die de verkiezingen wil: daar zullen jullie niets van krijgen.' Dat zal de terroristen niet lukken, want Irak is al een eind op weg naar een democratische samenleving, vindt zij, hoewel dat door het geweld aan het oog van de buitenwereld wordt onttrokken. 'Toen ik in november van Bagdad naar Damascus reisde voelde ik heel sterk het verschil tussen het liberale Irak en het achterhaalde stalinistische Damascus.'

Haar of zijn conclusie: Irak zou er beter voorstaan als Bush niet had geblunderd door het Iraakse leger te ontbinden, maar de offers die de Irakezen brengen voor de verkiezingen 'is de prijs voor de vrijheid'.

Het valt natuurlijk nog niet te zeggen of de verkiezingen de sombere sfeer in Irak zullen doen omslaan. De gang naar de stembus is relatief rustig verlopen en er vielen zondag 'slechts' ruim veertig doden bij aanslagen. Met een beetje goede wil valt dat te zien als een hoopvol nieuw begin.

Maar of de Irakezen het zo zien? De onafhankelijke Arabische nieuwszender Al Jazeera hield een peiling over de vraag: wordt het dagelijks leven in Irak nu beter? Er reageerden 41.544 kijkers of lezers van de website: 24 procent zei ja, 58 procent nee en 8 procent was onzeker. Maar dat is meer een aardig gegeven dan dat het werkelijk de temperatuur in Irak meet.

Veel hangt af van de vraag of het Amerikaanse en het Britse leger zich gaan terugtrekken in het komend jaar. De briefschrijvers zijn daar ambivalent over. Velen denken dat alleen een eind aan de bezetting werkelijk wat zal verbeteren. Maar anderen, en soms dezelfden, vrezen dat het geweld dan de prille, halfslachtige (dat vindt iedereen wel) democratie zal verpletteren.

Als je iets uit deze brieven mag opmaken, is het dat het debat in Irak onder de gewone burgers is lamgeslagen door de terroristen én de bezetting. Dat zij snakken naar veiligheid, die ruimte schept voor een discussie over de toekomst. Dat de verkiezingen ondanks alles daarvoor een begin zijn. Het mooist zegt Fadhil Assultani, dichter, het: 'Voordat ik Irak verliet, 26 jaar geleden, werd mij in een interview gevraagd of ik een droom had, en ik antwoordde onmiddellijk: ik droom van een stembus.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden