Ed Kronenburg, ambassadeur in China.

Interview Ed Kronenburg

Ed Kronenburg, ambassadeur in Beijing: ‘Europa ontbeert cruciale kennis over China’

Ed Kronenburg, ambassadeur in China. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Europa heeft China decennialang gezien als economisch wonderland, vol mogelijkheden tot expansie. Maar, zo waarschuwt Ed Kronenburg, de Nederlandse ambassadeur in Beijing, het is tijd om stil te staan bij China’s politieke kracht.

Ed Kronenburg (67), ambassadeur in ­Beijing, is een van ­Nederlands meest ervaren diplomaten, gepokt en gemazeld in de Europese en trans-Atlantische diplomatie. Hij werkte in de jaren ­negentig in het kabinet van eurocommissaris Hans van den Broek en was van 2004 tot 2006 adviseur en vertrouweling van toenmalig Navo-chef Jaap de Hoop Scheffer, met wie hij aan het begin van zijn carrière al in het ‘diplomatenklasje’ had gezeten.

Met zijn rijzige postuur, gulle lach, en priemende blik oogt Kronenburg niet als iemand die zich makkelijk laat verrassen – maar zijn laatste klus heeft alsnog een nieuwe wereld voor hem geopend. ‘Ik was er nog nooit eerder geweest. En als je ziet waartoe de ‘opening’ van China in 1978 onder partijleider Deng heeft geleid, kun je daar alleen maar grote bewondering voor hebben.’

Maar Europa moet ook zijn ogen openen voor de gevolgen van China’s opkomst als politieke grootmacht ­onder president Xi Jinping. ‘Men realiseert zich onvoldoende wat de ontwikkelingen in China en de hele regio zijn. Want met het economische gewicht komt ook het politieke gewicht. Wij moeten ons daar veel meer rekenschap van geven. En ook kijken: hoe gaan we daarmee om? En wat vinden we daar als Europese Unie van? Dat gebeurt tot nu toe veel te weinig. Onlangs spraken de EU-ministers van Buitenlandse Zaken voor het eerst over China. Zoiets zou ook goed zijn op het niveau van regeringsleiders. Je moet er als EU iets over vinden, maar dan moet je er eerst over nadenken. Ik wil het woord strategie niet in de mond nemen…’

President Trump pakt China hard aan, ook op handelsgebied. Dat dwingt Europa tot een positie­bepaling.

‘Zeker. Ik vind dat we volop moeten blijven inzetten op het institutionele kader dat we hebben, zoals de Wereldhandelsorganisatie WTO. Als je dat loslaat, dan is het free for all, en dat dreigt te ontstaan. Maar dat is niet in ons belang. Wij moeten zeker als ­Europa ervoor zorgen om echt al die internationale instrumenten te benutten daarvoor. Als iedereen zijn ­eigen weg gaat volgen, wordt het ­chaotisch. De WTO moet worden hervormd. China en Europa praten daar ook over.’

Neem het Belt and Road-initiatief, een ambitieus programma om Azië aan Europa en Afrika te knopen met onder meer massale infrastructuurprojecten in en ­grote leningen aan tal van deel­nemende landen. Wat zit daarachter? Wat is de ratio?

‘Het is duidelijk een initiatief van Xi Jinping zelf en past helemaal in zijn assertieve beleid. Het is een buitenlands-politiek verhaal met economische componenten. En in de uitvoering zit ook een heel grote Chinese component, qua financiering en qua arbeid, en dat roept in sommige landen wel vraagtekens op. Het gaat natuurlijk om de relatie en de invloedssfeer. En dan is de korte termijn een ander verhaal dan de lange termijn. En winstgevendheid is niet het enige motief om dingen te doen, laten we het zo maar formuleren.

‘Xi heeft sinds zijn aantreden in 2012 vooral de rol van de Communistische Partij benadrukt. En hij heeft initiatieven genomen, dat waren we van China niet gewend. We hebben China de afgelopen decennia vooral gezien als land waar veel economische mogelijk­heden waren. Nu blijkt dat er ook heel belangrijke politieke ontwikkelingen zijn – China’s rol in de regio, in Afrika, in Europa. Dat beginnen we ons nu pas goed te realiseren. Maar we weten nog niet heel veel van China. Er is een kennisachterstand.’

In Amerika wordt al gesproken over een economische koude oorlog met China. Is Nederland te naïef geweest?

‘Nee dat denk ik niet. De handelsrelatie is al veel langer een kwestie tussen China en de EU. Dat punt heeft premier Rutte vorig jaar ook nog gemaakt tegenover zijn Chinese collega: bescherming van intellectueel eigendom, markttoegang, daartoe was China verplicht na toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Er zijn wel vorderingen gemaakt, maar vooral de wederkerigheid kan nog altijd veel beter.’

Sinds een topvrouw van het telefoniebedrijf Huawei is opgepakt in Canada zijn er diverse Canadese staatsburgers in China van de straat geplukt en gevangengezet. Wat is de weerslag hiervan op uw werk?

‘Ik kan er niet te veel over zeggen. Ik hoop alleen dat deze kwestie snel achter de rug is. We hebben daar als Nederland natuurlijk iets van gevonden en er is er ook een brief uitgegaan van een aantal EU-landen en Canada.’

Nederland ondervindt zelf ook problemen bij schijnbaar onschuldige culturele projecten in China. Zoals afgelopen december, toen bijna de helft van het werk van fotograaf Henk Wildschut de avond voor de opening van een expositie door de censoren werd ingenomen.

‘Wij waren bij die tentoonstelling betrokken. Ik heb ook de foto’s gezien waar het om ging. En daar ga ik zeker nog over in gesprek met mijn Chinese tegenhangers. Dat waren foto’s van kassen, vruchten en tomaten, dus ik begrijp echt niet wat daar nou het probleem mee zou zijn.’

Is dat de nieuwe strengheid in ­China?

‘Nou, er is wel een gevoeligheid. Die is groter geworden. Door de handelsrestricties ligt alles wat gevoeliger. En China is natuurlijk als grootmacht niet gewend dat er ook zaken kunnen gebeuren waar ze zich minder makkelijk in kunnen vinden. En dan reageren ze daar vaak op een gevoelige manier op.’

De club van buitenlandse correspondenten in Beijing stelt dat het werk van correspondenten het afgelopen jaar meer is gehinderd dan voorheen.

‘Het heeft denk ik ook vooral te maken met de aangezette rol van de Communistische Partij: die wil, nog meer dan in het verleden, zaken controleren. De Partij is ook een belangrijkere rol gaan spelen in het bedrijfsleven.’

Volgens berichten zitten meer dan een miljoen Oeigoeren in ‘heropvoedingskampen’, dat is toch bijna onvoorstelbaar in 2019?

‘Wij brengen de situatie natuurlijk ook op, ook op het hoogste niveau. Ook als Mark Rutte spreekt met de Chinese premier, zoals vorig jaar oktober, wordt dit soort onderwerpen aangeroerd. De Chinezen gooien het op veiligheid (bestrijding van terrorisme, red.). We zeggen wat we ervan vinden, maar uiteindelijk moet je dan hopen dat ze er rekening mee houden.’

Kan Europa in dat soort zaken ­gezamenlijk optrekken? Je ziet wel­eens dat sommige lidstaten in EU-verband een kritische houding blokkeren.

‘Dat klopt. Het is soms niet eenvoudig een gezamenlijk standpunt te vinden, en dan wordt het lastig. Dan komen we in situaties zoals ik net schetste met die brief. Die is niet door alle lidstaten ondertekend, maar wel door ons.’

Maar dat is niet uw dagelijkse werk...

‘De relatie met China is ongelooflijk breed. Van  buurtzorg tot mestafvalverwerking, en van ruimtevaart tot klimaat – het passeert allemaal de revue. Wij spelen er een rol in om die contacten aan te jagen, en dat heeft een enorme vlucht genomen. Nu is bijvoorbeeld ouderenzorg een belangrijke sector. China heeft ook een vergrijzingsprobleem. De belangstelling vanuit China op dat gebied is groot: hoe vangen jullie de mensen op?’

En zijn er ook dingen die wij van de Chinezen leren?

‘Hun hele hogesnelheidstreinnetwerk is natuurlijk fenomenaal. Ze zijn daar pas in 2007 mee begonnen en nu ligt er 20 duizend kilometer high-speedrail. En kijk naar milieubeleid. Er moet nog veel gebeuren, daar geen misverstand over, maar in Beijing mogen geen diesels meer op de weg, geen vrachtwagens in de stad; scooters, alles is elektrisch. Dat zijn drastische maatregelen. Dan nog is het af en toe lastig met de luchtverontreiniging,  maar er worden wel maat­regelen getroffen. Of neem de telefonie. China is op sommige terreinen wel verder dan Europa.’

Dit voorjaar komt Nederland met een China-strategie, dan wordt alles duidelijk.

‘De Tweede Kamer heeft erom gevraagd, maar we waren er zelf al mee bezig met de gedachte dat het relatiepatroon zo breed is, dat het in kaart gebracht moet worden. Zit er genoeg samenhang in? Vertellen we elkaar hoe het gaat? Want de Chinezen benaderen de zaken heel strategisch, en bij ons heeft iedereen zijn eigen verantwoordelijkheid. Dat is een van de redenen, naast de snelle ­veranderingen in China op economisch en politiek gebied. Wat kunnen we daar de ­komende jaren nog verwachten?’

‘Nou, dat wordt dan strategie genoemd. Maar het gaat er zeker niet om China de maat te nemen, hoor’, sluit ­Kronenburg lachend af, ‘als je dat al zou kunnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.