Ed de Goey als minister van Binnenlandse Zaken

NOOIT KWAMEN voetbal en cabaret zo hard in botsing als op 27 september 1989. Freek de Jonge trad als gastomroeper op tijdens een wedstrijd van Ajax tegen Austria Wien en de Nederlandse taal werd verrijkt met een nieuw woord, stavengooier....

Paul Onkenhout

Ajax wilde eens wat anders. Eerder hadden Frank Masmeier en Harry Slinger de microfoon in stadion de Meer in handen gekregen. De Jonge overtrof ze beiden, met een grap die volgens velen de directe aanleiding was tot ernstige rellen. De wedstrijd werd gestaakt, onder meer nadat op het veld een ijzeren staaf was gegooid.

De Jonge begon rustig, met een flauwe en onschuldige grap. 'Wil Danny Blind zijn auto verplaatsen? De linksbuiten van Austria Wien kan er niet langs'. (Blind deed niet mee vanwege een schorsing.)

In de tweede helft bepaalde De Jonge in niet geringe mate de geschiedenis van Ajax, met een grap over Waldheim en Wiesenthal. De Oostenrijkse staatsman Waldheim was kort daarvoor in opspraak gekomen vanwege zijn oorlogsverleden en de nazi-jager zat hem op de hielen.

Raar genoeg is onduidelijk wat De Jonge indertijd precies heeft gezegd. De grap kent talloze, tweetalige variaties, van 'Telefon für Herr Waldheim, er soll Herr Wiesenthal anrufen', tot 'De heer Waldheim wordt verzocht Wilhelm Wiesenthal te bellen.'

Nico Scheepmaker die, niet geamuseerd, een column aan de gebeurtenissen wijdde, hoorde iets heel anders: 'Telefoon voor Bert Waldheim. Of hij Henk Wiesenthal even wil terugbellen.'

De gevolgen van de schijnbaar onschuldige grap waren rampzalig. De F-side van Ajax reageerde met spreekkoren, 'nazi's, nazi's', op de gelijkmaker van de Oostenrijkers, waarna de stavengooier toesloeg. Wedstrijd gestaakt, Ajax geschorst en het bestuur overtuigd van de noodzaak dat een nieuw stadion moest worden gebouwd.

Nu ik erover nadenk: eigenlijk hebben we de Amsterdam Arena aan Freek de Jonge te danken.

Op de kleine, maar fijne tentoonstelling Dringende Kwesties, Cabaretiers over god, oranje, seks en andere zaken, wordt hij alleen genoemd als activist die in 1978 trachtte te verhinderen dat het Nederlands elftal zou deelnemen aan het WK in Argentinië, met het legendarische offensief Bloed aan de Paal.

Voetbal is in het Theater Instituut aan de Amsterdamse Herengracht een van de 'andere zaken', vanzelfsprekend. Een andere, uit de hand gelopen grap ontbreekt niet op de expositie. Vorig jaar bekende Theo Maassen dat hij de UEFA Cup uit de prijzenkast van PSV had gepikt. Ook toen werd van een misplaatste grap gesproken.

Maar verder doen ze weinig kwaad, die tientallen cabaretiers die het voetbal hebben ontdekt als bron voor hun grappenmakerij, bij gebrek aan een beter onderwerp waarschijnlijk. Het bloed aan de paal is geronnen en al bijna onzichtbaar.

Om voetbal blijk je onbedaarlijk te kunnen lachen, bijvoorbeeld als Erik van Muiswinkel Harry van Raaij parodieert, of eigenlijk is, Najib Amhali Rijkaard imiteert of Peter Heerschop, Raoul Heertje en Viggo Waas bij Canal+ kletsen over voetbal.

(Toen buitenlandse voetbalploegen niet meer in Israël wilden spelen vanwege de vermeende onveiligheid, en dus een reglementaire nederlaag te wachten stond, zag Heerschop daarin de redding van het Nederlandse voetbal. Om te beginnen moest onze regering afschrikwekkend worden. Als minister van Binnenlandse Zaken stelde hij Ed de Goey voor.)

Vorige week werd een nieuwe grens gepasseerd toen het humorloze tijdschrift Voetbal International, dat zich tot dan toe alleen had bekwaamd in het maken van even kinderachtige als belegen grapjes in de rubriek Het Wereldje, Youp van 't Hek twee pagina's liet volschrijven over zijn bezoek aan Nederland-Engeland.

Prima stuk trouwens waarin de KNVB van oplichterij wordt beschuldigd, de inderdaad weerzinwekkende Teletoeters volkomen terecht worden afgezeken en waarin Van 't Hek ook een optreden van de eregasten, de CliniClowns, hard attaqueert. 'Ik hoop dat dit de slechtsten van de clownsclub waren en ik hoop dat mijn kinderen lang gezond blijven, zodat ze deze lolbroek-ellende nooit mee hoeven te maken.'

Op de volgende pagina staat een degelijke analyse van dezelfde wedstrijd, dat is dan wel vreemd eigenlijk.

Maar de grootste van allemaal is, waar het voetbal en cabaret betreft, natuurlijk toch Freek de Jonge, vanwege Bloed aan de Paal, de Waldheim/Wiesenthal-grap en nog wat andere zaken.

Voor eeuwig is hij verbonden aan de uitschakeling van het Nederlands elftal voor het EK van 1984. De beslissende wedstrijd, Spanje-Malta, werd rechtstreeks uitgezonden op het ene net. Op het andere net hield De Jonge bij een optreden de kijkers op de hoogte van de tussenstanden.

Op doelsaldo passeerde Spanje Nederland op de ranglijst, dankzij een 12-1 zege. Bondscoach Rijvers keek niet naar de wedstrijd of de show van De Jonge: hij zat lekker te klaverjassen bij de buren.

Ook fijn was:

Wat kon Seedorf nou gebeuren

toen hij van elf meter schoot

er is leven, er is leven

na de dood.

Seedorf zag de humor er niet van in. Onder meer vanwege de grappen van De Jonge verklaarde hij in 2000 dat hij zich steeds minder Nederlander begon te voelen alsof niet hij maar De Jonge die strafschoppen had gemist.

Overigens heb ik een keer tegen Freek de Jonge gevoetbald. Hij kon er niets van. Het zou ook teveel van het goede zijn geweest.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden