Ecuador vreest voor natuur nu president toch olie wil winnen

In ruil voor internationale steun zou Ecuador de olie in reservaat Yasuni laten zitten, maar de donaties vallen de president tegen. Zijn ommezwaai wekt alom woede.

VAN ONZE CORRESPONDENTE MARJOLEIN VAN DE WATER

RIO DE JANEIRO - Ecuador heeft een haat-liefdeverhouding met olie. Het 'zwarte goud' is de belangrijkste inkomstenbron van het Zuid-Amerikaanse land, maar richt tegelijkertijd onherstelbare schade aan in het Amazonegebied. Het besluit van president Rafael Correa om naar olie te gaan boren in natuurreservaat Yasuni stuit op grote weerstand en brengt zijn sterke machtspositie aan het wankelen.

'We zullen de meest geavanceerde technieken gebruiken', verzekerde Correa toen hij eerder deze maand bekendmaakte naar olie te gaan boren in Yasuni. Het park ligt midden in de Amazone en heeft, met ten minste een half miljoen verschillende dier- en plantensoorten, de grootste biodiversiteit ter wereld. 'Het is het moeilijkste besluit dat mijn regering ooit moest nemen', aldus de socialist.

Het gebied is een paradijs voor biologen, die er min of meer struikelen over de onontdekte soorten. 'We hebben nog geen fractie van alle soorten kunnen identificeren, het zijn er onvoorstelbaar veel', zegt de Amerikaanse bioloog Kelly Swind, die als directeur van onderzoeksinstituut Tiputini sinds twintig jaar onderzoek doet in Yasuni. 'Van elke tien organismen op aarde, woont er minstens één in de Yasuni.'

Het besluit van president Correa is opmerkelijk, aangezien hij tot voor kort fanatiek campagne voerde voor behoud van het natuurgebied. Zijn regering kwam in 2007 met het innovatieve plan de naar schatting 840 miljoen vaten die Yasuni rijk is in de grond te laten zitten. Voorwaarde was dat de internationale gemeenschap 3,6 miljard dollar (2,7 miljard euro) zou ophoesten. 'Dat geld heeft Ecuador nodig voor zijn ontwikkeling', zei de president destijds. Het zou ook een mooie gelegenheid zijn voor de geïndustrialiseerde landen om hun klimaatschuld af te lossen, redeneerde Correa.

Het idee werd door milieuorganisaties wereldwijd met gejuich ontvangen. De olie in de grond houden zou het voortbestaan van het natuurreservaat zekerstellen, de lokale inheemse volkeren beschermen en de wereld 1,2 miljard ton co2-uitstoot besparen. Beroemdheden als Leonardo di Caprio en Al Gore stortten gul en ook enkele regeringen, waaronder die van België en Spanje, stapten in.

De opbrengst bleef echter beperkt. Drie jaar na de oprichting van het fonds is 13 miljoen dollar opgehaald en 115 miljoen toegezegd. 'Dat is te weinig', zei Correa toen hij het Yasuni-initiatief ruim een week geleden bij het grofvuil zette. 'Boren is bittere noodzaak', aldus de president die in 2008 als eerste ter wereld de 'rechten van moeder aarde' in de grondwet liet opnemen.

Ecuador produceert 538 duizend vaten ruwe olie per dag. De industrie is goed voor 40 procent van de exportinkomsten en bijna eenderde van het nationale inkomen. De linkse president verwacht dat de olievelden in Yasuni 18 miljard dollar kunnen opleveren, geld dat hij nodig heeft om zijn sociale programma's te financieren. Die plannen brachten hem eerder dit jaar zijn derde verkiezingsoverwinning op rij.

Critici verwijten de president een gebrek aan langetermijnvisie. 'Het plan was helemaal nog niet mislukt', zegt Rogue Sevilla, mede-oprichter en voormalig voorzitter van het Yasuni-initiatief. 'Er was dertien jaar uitgetrokken om het geld bij elkaar te halen. Je kunt niet al na drie jaar de handdoek in de ring gooien', aldus Sevilla, die in 2010 zijn functie neerlegde uit onvrede met de starre houding van Correa jegens potentiële donors. Geïnteresseerden haakten af omdat Correa geen inspraak duldde in de besteding van het geld. 'Het gebrek aan donaties is echt niet alleen te wijten aan de economische crisis', zegt Sevilla.

Correa legt de schuld bij anderen. 'De wereld heeft ons in de steek gelaten', aldus de president. Hij beschuldigt de westerse landen van 'hypocrisie' omdat ze 'de grootste vervuilers zijn, maar niet bereid zijn hun verantwoordelijkheid te nemen'.

Hij probeert zijn achterban er nu van te overtuigen dat de schade beperkt zal blijven: 'Slechts 1 procent van het gebied zal worden aangetast', aldus de president. Bioloog Swind heeft daar twijfels bij. 'Er komt een hoop nieuwe activiteit in hele fragiele ecosystemen', legt hij uit. 'Ik sluit niet uit dat het hele park wordt beïnvloed. En dan heb ik het nog niet eens over de desastreuze gevolgen bij lekkages'.

Lekkende pijpleidingen en olierampen zijn de Ecuadoranen niet vreemd. Sinds het Amerikaanse bedrijf Chevron (toen nog Texaco) in de jaren zestig olie ontdekte in Ecuador, liet het een spoor van vernieling achter. Ruim 70 miljoen liter olie en 82 miljard liter afvalwater zijn door toedoen van het bedrijf in de rivieren van de Amazone terecht gekomen.

Rondom Lago Agria, in het noorden van de Amazone, ziet het nog zwart van de olie. Giftige stoffen sijpelen het grondwater in en de inwoners ondervinden ernstige gezondheidsproblemen als gevolg van 'de olievariant van Tsjernobyl'. In een historische rechtszaak besloot een Ecuadoraanse rechter vorig jaar dat Chevron 19 miljard dollar schadevergoeding moet betalen. Chevron weigert en gaat in beroep.

De Amerikaanse oliegigant verliet het land in 1990, maar ook nu de nationale oliebedrijven de scepter zwaaien, heeft Ecuador gemiddeld één olielek per week. Volgens schattingen van biologen zijn de afgelopen veertig jaar 20 miljoen vaten olie het Ecuadoraanse regenwoud in gelekt. 'Het zou verschrikkelijk zijn als ook de Yasuni dit lot ten deel valt', zegt bioloog Swind.

Milieuorganisaties zijn woedend over de ommezwaai van de president. 'Het is een perverse verandering van discours', zegt Joke Baert van milieuorganisatie Fundación Pachamama. 'Hij bestempelt olieboringen plots als positief voor de ontwikkeling van de Amazone. De president probeert de bevolking op zijn hand krijgen door te dreigen dat de sociale programma's in gevaar komen als er niet wordt geboord.'

Sinds Correa zijn besluit aankondigde, vinden dagelijks spontane demonstraties plaats in de steden. Inheemse groeperingen en milieuorganisaties hebben de handen ineen geslagen en proberen 600 duizend hand- tekeningen te verzamelen die nodig zijn voor een referendum. De organisaties hebben alle tegenstanders opgeroepen vandaag de straat op te gaan in een 'nationale mobilisatie voor het behoud van Yasuni'.

Uit een recente opiniepeiling blijkt dat 66 procent van de Ecuadoranen tegen oliewinning in Yasuni is. Toch ziet Correa de uitslag van een eventueel referendum met vertrouwen tegemoet. 'Het volk zal zeker onze kant kiezen', aldus de president. 'De Ecuadoranen begrijpen dat boren nodig is om de honger te bestrijden, dat we dit doen in het belang van het vaderland.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden