Econoom Nijkamp (VU) vrijgepleit van sjoemelen

De Amsterdamse econoom Peter Nijkamp heeft zich niet schuldig gemaakt aan gesjoemel met onderzoeksgegevens. Deze conclusie trekt de commissie wetenschappelijke integriteit van de Vrije Universiteit en het VU Medisch Centrum in een rapport dat vandaag verschijnt.

De commissie wetenschappelijke integriteit van de Vrije Universiteit en het VU Medisch Centrum brengen vandaag een rapport uit waarin Nijkamp wordt vrijgepleit van sjoemelen. Beeld anp

Met dit oordeel is de zwaarste beschuldiging aan het adres van de hoogleraar, die nu al ruim twee jaar in het beklaagdenbankje zit bij diverse integriteitsonderzoeken, van de baan. Nijkamp eist excuses van de universiteit en stapt anders naar de rechter.

Interview Nijkamp

In maart 2015 noemde Peter Nijkamp de beschuldiging van zelfplagiaat al 'lariekoek'. In dit interview legt hij uit hoe hij aan vijftig publicaties per jaar kwam.

Nijkamp en zijn voormalig promovenda Karima Kourtit werden nationaal nieuws na anonieme klachten over vermeend wetenschappelijk wangedrag, oplopend van plagiaat tot het verzinnen van onderzoeksgegevens. Vanwege de reputatie van Nijkamp kreeg de zaak veel aandacht: de hoogleraar ruimtelijke economie - inmiddels met emeritaat - was lange tijd voorzitter van onderzoeksfinancier NWO en ontving de hoogste onderscheiding in de Nederlandse wetenschap, de Spinozapremie.

Nijkamp publiceerde zo'n vijftig onderzoeksartikelen per jaar; een verdacht hoog aantal dat alleen met knip- en plakwerk mogelijk zou zijn, aldus zijn critici.

Ernstige fout

Dat de zwaarste beschuldiging - het manipuleren of verzinnen van onderzoeksgegevens - volgens de onderzoekscommissie van de VU op alle punten ongegrond is, leidt bij de hoogleraar tot gemengde gevoelens. Nijkamp: 'Natuurlijk is dit fijn om te horen, maar het laat wetenschappelijk Nederland wel achter met de verbijsterende vraag waarom de VU het met de behandeling van deze anonieme klacht zo ver heeft laten komen. Als charlatans onbekommerd valse beschuldigingen kunnen rondsturen om toegewijde wetenschappers een kopje kleiner te maken, dan is in de toekomst de weg vrij voor steeds meer subversieve acties.'

Nijkamp vindt dat de ombudsman van de VU en het College van Bestuur ernstige fouten hebben gemaakt bij de klachtenprocedure. 'Zeker bij anonieme klachten is grote terughoudendheid nodig. Maar ik en mijn jongere collega's zijn direct als verdachten weggezet. Zo plaatste de VU snel na ontvangst van de eerste anonieme klacht een bericht online met de naam van mijn promovenda. Zo maak je iemand kapot terwijl we toch in een rechtsstaat leven waarin iemand onschuldig is tot het tegendeel is bewezen. Ik eis hiervoor ruimhartige excuses en eerherstel. Komen die niet, dan rest mij maar één weg: naar de rechter.'

Rector Magnificus Vinod Subramaniam van de VU acht zo'n excuus niet nodig. Wel betreurt hij het dat Nijkamp en zijn collega's onterecht beschuldigd zijn. 'De beschuldigingen waren echter dermate concreet en ernstig dat wij wel een onderzoek moesten beginnen. Het niet onderzoeken zou volgens de Europese gedragscode ALLEA zelfs verwijtbaar zijn. Dat onderzoek is zorgvuldig doorlopen, al worstelden wij ook met de totale anonimiteit van de klager en het feit dat de klager naar de pers stapte. Daarom hebben we onze procedures aangescherpt. Nu moet de identiteit van de klager minstens bekend zijn bij een vertrouwenspersoon.'

Plagiaat

De affaire-Nijkamp leidde tot aanpassing van wetenschappelijke gedragsregels over het hergebruiken van eigen werk. Over de plagiaatklachten aan het adres van Nijkamp verschenen diverse onderzoeksrapporten met conclusies die varieerden van 'slordige bronvermeldingen, maar zonder schending van de wetenschappelijke integriteit' tot 'knip- en plakwerk dienstbaar aan een mogelijke strategie die moest leiden tot een hoog aantal publicaties'.

Terwijl de gepensioneerde Nijkamp zich verdedigde, zat hij niet stil. 'Ik was de afgelopen twee jaar co-auteur van 120 wetenschappelijke artikelen in diverse toptijdschriften. Mijn hoogste productie ooit en daar ben ik trots op. Of ik in die artikelen nauwkeuriger omspring met bronvermeldingen naar eerder werk? Jazeker, ik ben niet te oud om te leren. Ik haal nu mijn nieuwe artikelen voor het insturen eerst door een plagiaatscanner om te kijken of er geen overlap is met eerder werk.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden