Econoom David Spector: 'Macrons missie heeft het tij mee'

Macron rekent af met het land van de 19de eeuwse ambachtsman

De liberale revolutie die president Macron wil ontketenen, zet Frankrijk op scherp. Vandaag en zaterdag wordt er gestaakt en zijn er demonstraties. Maar lang niet iedereen doet mee, ziet econoom David Spector. Het 'oude' Frankrijk met z'n sterke vakbonden kent daarvoor te veel verliezers.

Werknemers van het Frans GM&S stichtten brand op het terrein van het autobedrijf. Topman Martineau (rechts) is komen kijken. Foto afp

De term 'leven als God in Frankrijk' is aardig van toepassing op de Franse notaris. Hij verdient zo'n 20 duizend euro per maand en wordt beschermd door een gereguleerde markt, zodat hij niet bang hoeft zijn voor de concurrentie van ambitieuze nieuwkomers. 'Maar toen Emmanuel Macron als minister van Economische Zaken het notariaat wilde liberaliseren, werden de notarissen om ideologische redenen verdedigd door een deel van links. Dat zei: de concurrentie vergroten is altijd slecht', zegt econoom David Spector, verbonden aan de Paris School of Economics.

Vandaag en zaterdag wordt weer gestaakt en gedemonstreerd tegen de hervormingsplannen van Macron, inmiddels tot president gekozen. Macron strijdt tegen een lange Franse traditie, de weerzin tegen markt en concurrentie, analyseert Spector in zijn onlangs verschenen boek La gauche, la droite et le marché ('Links, rechts en de markt').

De wortels van die traditie liggen in de 19de eeuw, aldus Spector. Frankrijk had een heel andere economische structuur dan Groot-Brittannië, waar de economie werd gedomineerd door grote industriëlen en aristocratische grootgrondbezitters. De arbeidersbeweging was vóór vrijhandel, want daardoor werden de prijzen van voedsel en consumptiegoederen lager. Tycoons en lords hadden ook geen recht op bescherming tegen concurrentie, vond links.

'Maar Frankrijk was een land van kleine fabrieken en kleine agrarische bedrijven. Daardoor had het verzet tegen concurrentie meer politiek gewicht dan in andere landen. Die verzetten zich tegen buitenlandse concurrentie, door protectionisme, maar ook door een al te harde binnenlandse concurrentie, door onderlinge afspraken. Ik geloof dat die traditie haar sporen achterlaat, tot op de dag van vandaag.'

Frankrijk als minst kapitalistische land van Europa.

'Ja, maar we moeten er ook geen karikatuur van maken. Ook Frankrijk heeft zijn liberale momenten gekend. Na de Tweede Wereldoorlog heeft generaal De Gaulle het land blootgesteld aan de concurrentie van de interne Europese markt. Frankrijk is een land dat zich openstelt voor de wereld. In vijftig jaar is het aandeel van de buitenlandse handel in het bruto binnenlands product toegenomen van 30 naar 60 procent. Veel Fransen werken voor de export.'

Vanuit de traditie is het wel begrijpelijk dat werknemers protectie eisen, zeker als zij zien hoe in andere Europese landen het flexwerk toeneemt.

'Het is natuurlijk een ideaal van iedereen om een beetje beschermd te worden. Maar we moeten niet doen alsof alle Franse werknemers superbeschermd zijn. Personen met een vast contract zijn heel goed beschermd. Maar je hebt ook mensen die nauwelijks beschermd zijn, die tijdelijke contracten afwisselen met perioden van werkloosheid. Dat is ongeveer 10 tot 20 procent van de werknemers. Het idee van Macron is om de risico's enigszins te herverdelen en niet alleen neer te leggen bij jongeren, lager opgeleiden en andere mensen met een zwakke positie op de arbeidsmarkt.'

Onlangs dreigden de werknemers van het autobedrijf GM&S in de Creuse hun fabriek op te blazen als de staat hun bedrijf niet onmiddellijk kwam redden. Macron, minder liberaal dan vaak wordt aangenomen, zette Peugeot en Renault meteen onder druk om meer spullen te bestellen bij GM&S.

Toch is dit model uit de tijd, vindt Macron. De staat kan geen afzonderlijke bedrijven of banen meer beschermen. Hij kan slechts het individu beschermen, door een goede werkloosheidsverzekering, goed beroepsonderwijs en hulp bij het vinden van nieuw werk.

Spector: 'Daar heeft hij gelijk in. De baan voor het leven verdwijnt.'

De betogers tegen de plannen van Macron vinden die nieuwe wereld kil. Ze hechten aan de geborgenheid van hun bedrijf.

'Daar zit iets ironisch in. In Frankrijk zag links de werknemer lange tijd als iets ongunstigs. Het ideaal was de zelfstandige ambachtsman die misschien niet zo'n hoog inkomen had, maar wel vrij was. De werknemer herinnerde links aan de huisknecht onder het ancien régime. Frankrijk had lange tijd minder werknemers dan andere landen, het was een land van zelfstandigen en kleine bedrijven.

'Daarna werd de kijk op het werknemerschap gestructureerd door de overheidsdienst. Staatsbedrijven, zoals Renault destijds, waren altijd de pioniers. Het idee was dat de sociale rechten van deze bedrijven, zoals lange vakanties en een lage pensioenleeftijd, daarna verspreid zouden worden onder andere bedrijven, ook in de privésector. Daarom was er altijd veel steun voor de werknemers van staatsbedrijven die staakten voor hun privileges. Het idee dat deze bedrijven een sociale avant-garde vormen is echter totaal verdwenen.'

David Spector: 'Macron moet laten zien dat hij niet alleen de president van de patrons en de rijken is.'

Als Macron de pensioenleeftijd bij de spoorwegen verhoogt, wordt het treinverkeer platgegooid.

'Zeker. Maar anders dan vroeger verwacht ik geen steun van de rest van de samenleving.'

Denkt u dat Macron erin zal slagen Frankrijk te hervormen?

'De omstandigheden zijn gunstig. Anders dan zijn voorgangers Chirac en Hollande heeft hij in zijn verkiezingscampagne aangekondigd wat hij van plan is. Hij moet wel laten zien dat hij evenwichtig is, dat hij niet alleen de president van de patrons en de rijken is.'

Verschijnt hij niet te laat op het toneel als liberale hervormer? Sinds de Brexit en de zege van Trump praat iedereen over de noodzaak tot bescherming van de 'verliezers van de globalisering'?

'In Frankrijk is de ongelijkheid veel minder groot dan in Groot-Brittannië of de Verenigde Staten, al is zij iets toegenomen. Ik geloof niet dat in Frankrijk een soortgelijke behoefte aan bescherming bestaat als in de Angelsaksische wereld.

'Macron kan Franse werknemers op een andere manier beschermen, via Europa. Hij probeert bijvoorbeeld de oneerlijke concurrentie door goedkope werknemers uit andere Europese landen aan te pakken. En bedrijven als Google, Amazon, Facebook en Apple te belasten. Een van de uitdagingen voor Macron is te laten zien dat Europa niet alleen een instrument is van concurrentie en liberalisme, maar ook een manier om de staat - in de goede zin des woords - te versterken. Als hij daarin slaagt, zullen de Franse burgers niet anti-Europees zijn.'

De betogers tegen Macron hechten aan een wereld waarin de concurrentie wordt afgeremd. Wat is daartegen?

'Frankrijk betaalt er een prijs voor. Staatsbedrijven als de spoorwegen en de post zijn heel inefficiënt. Dat geld kan beter besteed worden aan lagere belastingen, beter onderwijs of andere nuttige zaken.

'Ook wordt er veel geld besteed aan zwakke bedrijven die in moeilijkheden raken. Als je bedrijven wilt helpen, kun je beter geld steken in veelbelovende start-ups.'

Meer over