Economische lente zonder witte wijn

Meteorologen voorspellen voor vandaag en vooral zondag lenteweer, en eerder deze week gaf het Centraal Planbureau (CPB) aan dat ook in de economie de winter voorbij is. Maar het is pas echt lente als je op een fatsoenlijk tijdstip (vijf in de klok) met je kop in de zon witte wijn kan drinken. En zo ver is het toch nog niet, in de natuur noch in de economie.


Het CPB gaf deze week traditiegetrouw alleen de lijst kerncijfers vrij voor dit en volgend jaar; de uitgebreide toelichting door de nieuwe directeur Laura van Geest volgt komende week. Het A4'tje kerncijfers is het vrolijkste dat ik de afgelopen jaren van het CPB heb gezien. De niveau's zijn nog schamel, maar alles beweegt de goede kant op. Er is nog weinig blad, maar er zit al wel volop leven in de natuur.


Waarom gaat het dit en volgend jaar beter? Eén: door de sterk aantrekkende wereldhandel en het Nederlandse aandeel hierin. Twee: door in plaats van scherp krimpende nu aanloeiende bedrijfsinvesteringen. Deze twee oorzaken tellen het zwaarst. Drie: de overheid blijft een stabiele factor. Vier (en het vrolijkste): volgend jaar gaan huishoudens - na jaren van krimp - weer meer consumeren. Opgeteld leidt dit, volgens de ramingen van het CPB, tot een economische groei van een klein procent dit jaar en een dik procent in 2015.


Dit positieve groeinieuws werkt, hoe bescheiden ook, door in andere delen van de economie. Het financieringstekort van de overheid zakt serieus onder de 3 procent (van het stijgende nationaal inkomen) en de werkloosheid gaat dit jaar pieken op 650 duizend personen om vanaf 2015 de daling in te zetten. Dus: een beetje lucht in Den Haag, wat de politieke stabiliteit ten goede komt. En: uitzicht op betere tijden voor wie onvrijwillig werkloos is.


Zijn er risico's? Wie het A4'tje van het CPB vanuit deze vraag bekijkt, komt tot een vreemde ontdekking. Er ontbreken cijfers die, anno 2014, toch echt tot de 'kern' behoren van wat een mens wil weten.


De crisis waar we uitkrabbelen is allerwegen getypeerd als een 'balanscrisis'. Huishoudens, bedrijven, banken, pensioenfondsen en overheden hebben allemaal problemen met hun balans: te veel schulden. En al deze spelers proberen hun balansen tegelijkertijd schoon te vegen, op te poetsen, en dat dempt de groei van de bestedingen.


Voorbeeld: omdat de waarde van hun huis gezakt is onder de hypotheekschuld, lossen huishoudens hun hypotheek extra af. Nog een voorbeeld: pensioenfondsen korten uitkeringen omdat hun dekkingsgraad te laag is. Nog eentje dan: de overheid verhoogt belastingen om de staatsschuld niet te veel te laten oplopen. Allemaal balanskwesties, die de consumptie en investeringen afremmen.


Hoe ontwikkelen de balansen zich dit en volgend jaar? Want hier schuilen dus de risico's voor het economisch herstel. Als het zondag toch nog koud en regenachtig is, komt dat door de balansen.


Voor een deel kunnen we de toestand wel zonder het CPB beredeneren. De dekkingsgraad van pensioenfondsen, blijkt uit getallen van De Nederlandsche Bank, is aardig aan het herstellen, het aantal pensioenkortingen loopt terug, en omdat het CPB oplopende lange rente voorziet dit en volgend jaar, zal het risico uit de pensioensector meevallen. De huizenmarkt 'bodemt uit' (stabielere prijzen, meer transacties) blijkt uit cijfers van het CBS, zodat de balans van huishoudens niet verder verslechtert. Door het dalende tekort staan de overheidsfinanciën er iets beter voor. En de aantrekkende investeringen duiden op betere balansen in het bedrijfsleven.


De grote onbekende, en daarmee het belangrijkste risico: de financiële sector. Verbeteren of verslechteren de balans aldaar? Ik had het graag geweten. Als het zondag rotweer is, ligt de oorzaak vermoedelijk hier. Maar als optimist heb ik natuurlijk - je kan niet weten - vast een lekker flesje koel gelegd.


Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek


Reageren?


frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.