Economen maken gehakt van onderzoek alcoholgebruik RIVM: 'Werk kan beter over'

Onderzoeksinstituut RIVM heeft grove fouten gemaakt in een rapport over de financiële gevolgen van alcoholgebruik in Nederland. Dat stellen drie economen van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, die in vakblad ESB gehakt maken van het onderzoek. Volgens de economen zijn de conclusies in het rapport van het RIVM gebouwd op 'welvaartseconomisch drijfzand' en zouden de onderzoekers 'hun werk beter kunnen overdoen'.

Beeld anp

In het rapport, dat het RIVM begin oktober publiceerde en waarover ook deze krant berichtte, becijferde het onderzoeksinstituut dat alcohol Nederland zo'n 2,6 miljard euro per jaar kost. In dat cijfer nam het RIVM onder andere het zogeheten 'consumentensurplus' mee: het plezier dat consumenten aan een borrel ontlenen. Dat baten van dat in geld uitgedrukte genot en de inkomsten uit bijvoorbeeld accijnzen wogen volgens het rapport echter niet op tegen de hoge kosten, veroorzaakt door vroegtijdige sterfte, ongelukken, maar ook door productiviteitsverlies vanwege een flinke kater.

Van die kostenpost van 2,6 miljard euro klopt echter geen hout, schrijven Matthijs Oosterveen, Bas Jacobs en Albert Jan Hummel. De drie economen van de Erasmus Universiteit namen het rapport onder de loep en komen tot de conclusie dat er kapitale fouten zijn gemaakt door de onderzoekers. Zo zou het RIVM de maatschappelijke kosten van kwalen als kosten van vroegtijdige sterfte en het verlies van arbeidsproductiviteit dubbel hebben geteld. Het consumentengenot wordt immers al verlaagd door deze nadelen van alcoholgebruik, stellen de onderzoekers, iets waar het RIVM aan is voorbijgegaan.

Ook de mate waarin consumenten reageren op het verhogen van de prijs van alcohol, zou door het onderzoeksinstituut verkeerd zijn berekend. Volgens de Erasmus-economen reageert de gemiddelde alcoholdrinker veel minder extreem op een verhoging van de prijs dan het RIVM in haar rapport stelt. Door de twee grote blunders - het dubbel tellen van bepaalde kosten en het verkeerd berekenen van de consumentenreactie op prijsstijgingen - is het volgens de onderzoekers 'niet ondenkbaar dat het RIVM-rapport de baten van alcoholconsumptie met vele miljarden onderschat'. De drie komen zelf daardoor met een heel ander cijfer: geen min van 2,6, maar een plus van 1,7 miljard euro.

RIVM-onderzoekers Wim Spit en Ardine de Wit, verantwoordelijk voor het kwestieuze rapport, laten in een schriftelijke reactie weten het niet eens te zijn met de kritiek. Volgens Spit en De Wit is alcohol een zeer verslavende stof en zijn consumenten veel irrationeler dan de economen denken. Het RIVM blijft daarom vol achter het eigen rapport staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.