Ecoloog ontkent verband tussen watersnood en ontbossing 'Tegen duizendjarig water bestaat geen bescherming'

Met ontbossing of slecht onderhouden dijken heeft de watersnood in Midden-Europa niets van doen, vindt prof. dr. J. Fanta, emeritus hoogleraar landschapsecologie aan de Universiteit van Amsterdam....

Van onze verslaggever

Bart Dirks

AMSTERDAM

Fanta houdt de watersnood in zijn geboorteland Tsjechië nauwgezet in de gaten. Tot 1968, het jaar van de inval van de Sovjet-Unie in Praag, was hij technisch directeur van het nationaal park het Reuzengebergte, op de grens van Tsjechië en Polen. Tegenwoordig adviseert Fanta bij ecologische projecten in het door overstromingen getroffen gebied.

In het noorden van Tsjechië ontspringen de rivieren Elbe, de Oder en Morava. In één dag tijd viel er twee en een halve week geleden evenveel regen als normaal gesproken in een half jaar. 'Regenval van dit kaliber noemen hydrologen ''duizendjarig water''. Kortom, een haast eenmalige gebeurtenis', zegt Fanta.

'In 1895, 1897 en 1900 had het gebied ook te kampen met uiterst natte jaren. Rivieren sleurden modderlawines mee en vaagden hele dorpen van de kaart. Zeker duizend mensen zijn in die rampjaren verdronken.' Toch waren die catastrofes volgens Fanta van een hele andere orde dan de overstromingen nu. 'Destijds trad telkens slechts één rivier buiten zijn oevers. Nu is het op alle fronten mis.'

De laatste dagen is gespeculeerd over de oorzaken van de watersnood in Midden-Europa. Milieuorganisaties wijten de overstromingen aan menselijk ingrijpen. Door ontbossing langs het stroomgebied van de rivieren zou de bodem niet voldoende water kunnen opnemen.

Het Tsjechische Ertsgebergte en Reuzengebergte, gelegen in de zogeheten Zwarte Driehoek, is deze eeuw zwaar getroffen door bossterfte. 'Dat is het gevolg van de zwavelverontreiniging door bruinkoolwinning. We werken hard aan herstel van het landschap.'

Commerciële houtkap en bossterfte spelen een verwaarloosbare rol, stelt Fanta. 'In Moravië, het oosten van Tsjechië, waar het noodweer en de overstromingen zich het eerst voordeden, is geen sprake van ontbossing. Toch zijn grote steden als Ostrava en Olomono als eerste ondergelopen. En natuurlijk kunnen de dijken altijd hoger en de uiterwaarden breder. Maar waar ligt de grens?'

De grootste problemen hebben zich volgens Fanta voorgedaan aan de bovenloop van de rivieren. 'De bodem bestaat daar grotendeels uit rotsen en houdt nauwelijks water vast. Er groeien vooral fijnsparren, die weinig water opnemen. Maar ook bossen met loofbomen hadden de watermassa niet kunnen afremmen. De grond is verzadigd.'

De catastrofe in het stroomgebied van de Elbe had nog veel erger kunnen zijn als in het Reuzengebergte een stuwdam uit 1905 was doorgebroken. 'Maandag was het heel kritiek. Mijn medewerkers in Tsjechië vreesden dat er in één keer 1,5 miljoen kubieke meter water naar beneden zou komen.'

Tsjechië kan de wateroverlast voor zijn buurlanden nauwelijks voorkomen. 'Tsjechië is het dak van Midden-Europa. Het ligt op een plateau, begrensd door bergen. Alle overtollige water moet dus het land uit: via de Elbe naar de Noordzee, via de Morava naar de Zwarte Zee of via de Oder naar de Oostzee.'

Volgens Russische astrologen is de hevige regenval veroorzaakt door de geest van Stalin, die verbolgen zou zijn over de uitbreiding van de NAVO met Tsjechië, Hongarije en Polen. Fanta lacht om de verklaring. 'Stalin heeft veel op zijn geweten, maar niet dit noodweer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden