Echtheid van keizerlijke beenderen wordt tachtig jaar na executie tsarenfamilie nog altijd betwist Nicolaas II wacht in laboratorium op laatste rustplaats

Jarenlang was Aleksandr Avdonin bang voor de zomer. Hij vreesde dat de beenderen van tsaar Nicolaas II en zijn gezin verpulverd zouden worden door auto's....

Van onze correspondent

Bert Lanting

JEKATERINENBURG

Avdonin raakte al als scholier gefascineerd door het lot van tsaar Nicolaas, die in juli 1918 door de bolsjewieken in de kelder van het huis van de koopman Ipatjev werd doodgeschoten, samen met zijn gezin en enkele bedienden. 'Het is toch normaal dat je meer wil weten over zo'n geruchtmakende moord die in je eigen stad heeft plaatsgevonden? Vooral als iedereen erover zwijgt', verklaart Avdonin zijn levenslange passie voor de toedracht van de tsarenmoord.

Jarenlang verzamelde hij in het diepste geheim gegevens over de executie van het tsarengezin. Gaandeweg kwam hij tot de conclusie dat de resten van tsaar Nicolaas en zijn gezin niet waren vernietigd, maar nog in de buurt van Jekaterinenburg moesten liggen.

De doorbraak kwam toen Avdonin eind jaren zeventig samen met de schrijver Geli Rjabov de hand wist te leggen op het officiële rapport van het hoofd van de bewakers van de tsaar, Jakov Joerovski, over de executie. Joerovski rapporteerde daarin dat zijn mannen eerst haddeb geprobeerd de lijken van het tsarengezin te verbranden, maar dat ze hen uiteindelijk ergens hadden begraven.

Waar dat gebeurd was, vermeldde het rapport niet. Maar een passage waarin Joerovski beschreef dat de vrachtwagen met de stoffelijke overschotten vijf uur lang op een bosweg in de modder had vastgezeten, zette Avdonin aan het denken. 'Wij vroegen ons af wat ze daar zo lang gedaan hadden en konden maar tot een conclusie komen: waarschijnlijk hadden ze hen daar onder de aarde gestopt.'

Onder het mom van zijn functie als geoloog zocht Avdonin het terrein af. 'We moesten heel voorzichtig doen om te voorkomen dat de KGB in de gaten zou krijgen waarmee we bezig waren', zegt hij.

Dat de Sovjetautoriteiten niet gediend waren van belangstelling voor het lot van de laatste tsaar, blijkt wel uit het feit dat zij in 1977 besloten het Ipatjev-huis, de plaats van de moord, te laten afbreken. Het is iets waarmee president Jeltsin, die toen partijchef van Sverdlovsk was, nog steeds in zijn maag zit.

Na lang aarzelen besloten Avdonin en Rjabov in 1979 de plaats waar de tsaar en zijn gezin volgens hen begraven lagen, te openen en inderdaad ontdekten zij er een aantal schedels en beenderen. Ze namen drie schedels mee om die te laten onderzoeken, maar niemand durfde dat aan. Uiteindelijk besloten ze de schedels terug te leggen op dezelfde plaats.

'Wij verwachtten al niet meer dat de waarheid nog bij ons leven openbaar zou worden', zegt Avdonin. Maar in juli 1991, toen het Sovjetbewind op zijn laatste benen liep, kreeg Avdonin toch nog de kans de 'ontdekking van de eeuw' te onthullen. Met toestemming van Jeltsin werd het tsarengraf geopend.

Op grond van schedelonderzoek kwam de Moskouse patholoog-anatoom Sergej Abramov tot de conclusie dat het inderdaad om de resten van de laatste tsaar en zijn gezin ging. Abramovs bevinding werd later eens bevestigd door DNA-onderzoek.

Eind 1995 concludeerde een regeringscommissie dat het voor 99 procent vaststond dat de beenderen van de tsaar en zijn gezin waren; alleen die van tsarevitsj Aleksej en van Nicolaas' dochter Anastasia ontbreken. Besloten werd dat de Romanovs begin 1996 in St.-Petersburg begraven zouden worden.

Twee jaar later liggen de stoffelijke resten van de tsaar echter nog steeds opgeslagen in het gerechtelijk laboratorium in Jekaterinenburg en loopt er een nieuw onderzoek naar de echtheid van de keizerlijke beenderen. Volgens Avdonin is het vooral de Russisch-orthodoxe kerk die dwars ligt. 'De kerk stemde eerst in met de conclusies van de commissie, maar kwam vervolgens met nieuwe bezwaren.' Volgens hem poogt de kerk de zaak te traineren, omdat zij intern verdeeld is over de vraag of Nicolaas heilig moet worden verklaard.

Hij vraagt zich ook af waarom de kerk nog eens wil laten onderzoeken of tsaar Nicolaas, zoals in ultra-nationalistische kringen wordt betoogd, het slachtoffer is geworden van een rituele moord, gepleegd door joden. Volgens de kerk wil zij daarmee voor eens en voor al een einde maken aan de speculaties over een joods complot. 'Maar het is toch allang duidelijk dat dat onzin is', schampert Avdonin.

De resten van de tsarenfamilie zijn inmiddels de inzet geworden van een onverkwikkelijke ruzie over de plaats waar zij begraven moeten worden. De Moskouse burgemeester Loezjkov claimt de tsaar voor zijn stad, terwijl gouverneur Rossel van de provincie Sverdlovsk hem in Jekaterinenburg wil houden. Kwade tongen beweren dat Rossel vooral oog heeft voor de lucratieve stroom bedevaartsgangers die zijn stad dan kan verwachten.

Uit vrees dat Moskou de tsaar zou kapen, weigerde Rossel aanvankelijk de beenderen vrij te geven voor nader onderzoek in de hoofdstad. De gouverneur ging uiteindelijk door de knieën, nadat vice-premier Nemtsov hem eraan had herinnerd dat 'het niet om Rossels gebeente ging'. Maar de afspraak is dat de onderzochte beenderen meteen terug moeten. Pas daarna mag het volgende botje naar Moskou.

KADER:

Aleksandr Avdonin kan goed geheimen bewaren: tien jaar lang zweeg hij over de vindplaats van de beenderen van tsaar Nicolaas. Maar hij doet geen moeite zijn ergernis te verbergen over het bericht dat enkele Russische deskundigen bloed van prinses Juliana willen gebruiken voor een DNA-onderzoek naar de echtheid van de botten die hij twintig jaar geleden bij Jekaterinenburg ontdekte.

Een dergelijk onderzoek is volgens Avdonin 'volkomen onnodig'. 'Er zijn al drie verschillende DNA-onderzoeken geweest die bevestigd hebben dat het inderdaad om de beenderen van de tsaar en zijn gezin gaat', zegt Avdonin.

Volgens Avdonin is de regeringscommissie die Jeltsin advies moet uitbrengen over de datum en plaats van de herbegrafenis van Nicolaas II, ook niet van plan een nieuw DNA-onderzoek te laten doen. Als ontdekker van de stoffelijke resten van de tsaar maakt hij deel uit van de commissie.

Niet bekend

Bij eerdere DNA-onderzoeken werd het genetisch materiaal van de tsaar vergeleken met dat van zijn broer, die in St.-Petersburg begraven ligt. Verder werd het DNA uit de botten van tsarina naast dat van de Britse prins Philip, een achterneef van haar, gelegd.

Ook prinses Juliana is aan de Romanovs verwant, via Anna Paulowna, de dochter van tsaar Paul I. Anna Paulowna was de vrouw van koning Willem II.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden