Echte verandering lijkt ver weg met nieuw 'militair' kabinet Zimbabwe

Mnangagwa omringt zich met vertrouwelingen

De nieuwe president van Zimbabwe, Emmerson Mnangagwa, omringt zich met militairen en loyalisten van de oude regeringspartij Zanu-pf. Hij stelde een lijst samen van tweeëntwintig ministers, waar vooral namen van de oude garde op prijken. Daarmee kiest hij voor zijn eigen vertrouwelingen.

De nieuwe Zimbabwaanse president Emmerson Mnangagwa geeft een speech nadat hij officieel is beëdigd, in Harare op 24 november. Foto afp

Na het vertrek van Robert Mugabe was het de bedoeling dat Zimbabwanen gingen 'samenkomen' in de 'nieuwe en zich ontvouwende democratie'. Tenminste dat zei Emmerson Mnangagwa vorige week toen hij als nieuwe president de eed aflegde. Maar met de benoeming van zijn kabinet heeft hij vrijdag geen enkele handreiking gedaan richting oppositie of burgerrechtenbewegingen. De 75-jarige Mnangagwa omringt zich daarentegen met loyalisten van de oude regeringspartij Zanu-pf en met militairen die betrokken waren bij de verwijdering van 'mentor' Mugabe.

Mnangagwa's keuzes versterken het beeld van Zimbabwes machtswisseling als een interne aangelegenheid van leger en regering. Meer een paleisrevolutie dan een volksrevolutie. Zimbabwanen vergrootten met hun protesten wel de druk op Mugabe om af te treden, maar ze konden de straat op omdat het in de agenda van het leger paste. De legertop en Mnangagwa wilden af van de Mugabe-kliek om daarna vooral met een gezuiverde regeringspartij hun eigen machtspositie te verstevigen, zo lijkt het nu.

Amerikaanse sanctielijst

'De wittebroodsweken zijn voorbij voordat ze begonnen. Wat zonde. Wat een gemiste kans', schrijft Tendai Biti, een ervaren oppositiepoliticus, op Twitter. En: 'We gaven de putsch het voordeel van de twijfel. We deden dat met de oprechte, misschien naïeve blik dat het land daadwerkelijk vooruit kon gaan. We hunkerden naar verandering. Wat zaten we er naast.'

De lijst van tweeëntwintig ministers bevat namen van de oude garde, die trouw is aan Mnangagwa. Minister van Buitenlandse Zaken wordt Sibusiso Moyo, de generaal die vorige maand de militaire ingreep tegen Mugabe wereldkundig maakte via de staatstelevisie. Minister van Grond en Landbouw wordt maarschalk Perence Shiri. Hij voerde in de jaren tachtig de door Noord-Korea getrainde Vijfde Brigade aan tijdens moordpartijen in de regio Matabeleland. Shiri staat op een Amerikaanse sanctielijst, net als zeker vier andere ministers en president Mnangagwa zelf.

'Zimbabwes Deng Xiaoping'

Westerse landen volgen met argusogen de ontwikkelingen op het terrein van de democratie in Zimbabwe. President Mnangagwa zegt dat de verkiezingen volgend jaar doorgaan. In de tussentijd is er het vraagstuk van Zimbabwes deplorabele economie. Mnangagwa's greep op de politiek hoeft een voorzichtig herstel van de economie niet per se in de weg te staan van.

De nieuwe minister van Media, Chris Mutsvangwa, opperde dat Mnangagwa de weg op gaat van China. Met vrijemarkthervormingen en ruimte voor buitenlandse (ook Westerse) investeerders - maar zonder fundamentele politieke liberalisering. Mutsvangwa noemt Mnangagwa 'Zimbabwes Deng Xiaoping'. Mnangagwa heeft reeds aangekondigd dat hij Zimbabwes economie wil hervormen en openstellen.

Enkele Afrikaanse landen hanteren reeds een aanpak waarin staatsgeleide economische opbouw en corruptiebestrijding op lagere niveaus samengaan met erg repressief optreden tegen oppositie, media en mensenrechtenorganisaties. Te denken valt aan Rwanda, Ethiopië en Tanzania.

Nieuwe minister van Financiën

Een belangrijke rol lijkt te zijn weggelegd voor Zimbabwes nieuwe minister van Financiën, Patrick Chinamasa. Ook hij is een mikpunt van Amerikaanse sancties. Maar Chinamasa zou, pragmatisch, bereid zijn om Zimbabwe's schuldenlast bij kredietverstrekkers als de Wereldbank af te bouwen door offers te brengen als bezuinigingen op overheidsuitgaven. Chinamasa was al eens minister van Financiën, van 2013 tot oktober van dit jaar. Hij ijverde voor aflossing van Zimbabwes schuld aan het IMF voordat Robert Mugabe hem weg dirigeerde.

Op partijpolitiek vlak volgt de 70-jarige Chinamasa echter de oude lijn. Daags na de militaire ingreep tegen Mugabe, toen de eerste geluiden klonken voor een soort transitieregering in Zimbabwe, zei Chinamasa als kopstuk van regeringspartij Zanu-pf: 'We corrigeren onze eigen rotzooi, we hebben de meerderheid in het parlement, we kunnen in ons eentje de president afzetten, dus waar komt er een coalitie kijken?' De oppositie, zei Chinamasa, hebben we niet nodig.

Meer over