Echte reizigers in de tijd

Weet zaad dat het wakker moeten worden?

Dit weekeinde heb ik klaver gezaaid. Of dat zo'n goed idee was, betwijfel ik nu. Zo meteen staat mijn tuin vol met gekiemde klavertjes die bij de eerstvolgende nachtvorst weer dood neervallen.


Klaver is een inheemse plant die in het najaar zijn zaadjes laat vallen. In ons klimaat moeten zaadjes, om met succes een start te maken, slapend de winter door maar op tijd wakker worden in de lente. Winterzaaien zou geen probleem moeten zijn. Maar hoe kan zo'n zaadje nou weten dat het veilig kan kiemen? En waarom is een zaailing zo kwetsbaar en een zaadje niet?


Plantenfysioloog Ria Derkx van de Wageningen Universiteit doet onderzoek naar kiemprocessen. 'Zaailingen zijn inderdaad erg kwetsbaar. In het leven van de plant is dit wel de onzekerste periode. Veel concurrentie van andere planten, klein als je bent toch een plek veroveren in het reeds bestaande groen. Daar kun je geen vrieskou bij gebruiken, noch droogte en ook zeker geen gebrek aan licht.'


Daarom stellen zaden eisen aan de omgeving waarin ze uitkomen. In ieder zaadje zit een kiem, een embryo dat wacht op het signaal: wakker worden. Er zitten receptoren in die de temperatuur waarnemen. Maar dat niet alleen. Veel zaden hebben een harde huls die pas zacht wordt bij voldoende vocht. Zonder water komen de zaden ook niet uit.


En dan heb je ook nog zaden die licht nodig hebben. Liggen ze te diep in de aarde, dan kiemen ze niet. Ieder zaadje stelt zijn eigen eisen. Er zijn zelfs zaden die pas ontkiemen na waarneming van de hitte van een bosbrand.


In ons klimaat zijn de meeste zaden voorjaarskiemers. Ze vallen in het najaar op de grond en zijn dan nog 'in kiemrust'. Ze kunnen dan niet kiemen, al zou de ideale kiemtemperatuur heersen. De enige manier om uit die kiemrust te ontwaken is door een poosje kou te doorstaan. Sommige zaden hebben een periode van twee weken kou nodig, andere zijn met vijf maanden pas tevreden.


Doen die specifieke omstandigheden zich niet voor, dan gaan ze opnieuw in de ruststand en wachten ze op een nieuw moment. Het wereldrecord 'oud zaad dat ontkiemt' ligt bij de dadelpalm. In 2005 lukte het Israëlische onderzoekers een dadelzaadje van tweeduizend jaar oud te laten ontkiemen. Het was afkomstig van de Judese dadelpalm die al voor de Middeleeuwen is uitgestorven. Een zaadje blijkt een echte tijdreiziger.


Volgende week: lusten planten koffie?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden