Echte ontwikkelingsmissie vereist breuk met VS

Een missie in Afghanistan zou het begin kunnen zijn van een echt alternatief Europees buitenlandbeleid, menen Frans Bieckmann en Roeland Muskens....

Veel politici en opiniemakers hebben de afgelopen weken hunmening over het sturen van Nederlandse soldaten naar de Afghaanseprovincie Uruzgan onderbouwd door te wijzen op de arme mensen diedaarmee zouden worden geholpen en de democratie die we zoudenhelpen herstellen. Zowel voor- als tegenstanders gebruiken vaakhet woord wederopbouw. Nobele doelstellingen, die normaal op hetterrein van Ontwikkelingssamenwerking (OS) liggen, maar nu dusdoor Buitenlandse Zaken en Defensie zijn overgenomen. DeNederlandse aanpak zou gelden als een alternatief voor deAmerikaanse houwdegens. De Nederlanders zouden veel beter wetenhoe ze de hearts and minds van de bevolking moeten winnen en zode vrede een stabielere basis kunnen geven.

Dat klinkt mooi, maar in de uitwerking van de missie vindenwe daar weinig van terug. Het lijkt er nu eerder op dat OS wordtgeannexeerd door de veiligheidsagenda en de oorlog tegen hetterrorisme.

De eerste en belangrijkste reden van de interventie inAfghanistan was het verjagen van Osama bin Laden en zijnTaliban-beschermheren. Begrijpelijk als reactie op 9/11, maar metontwikkeling heeft het weinig van doen. Tot nu toe bestaatOperation Enduring Freedom voornamelijk uit de jacht optegenstanders van het Westen, of dat nu terroristen, islamitischefundamentalisten of dwarse dorpelingen zijn. Terwijldrugsbaronnen, krijgsheren en iedere andere schurk die zich bijdie strijd aansluit, ongemoeid worden gelaten.

Om werkelijk een stap te zetten van oorlog tegen hetterrorisme naar structurele ontwikkeling, zou de Nederlandseinzet veel meer moeten worden geleid doorontwikkelingssamenwerking en moeten uitgaan van de lokaleontwikkelingskansen. Wij wijzen samenwerking tussenontwikkelingsorganisaties en militairen niet principieel af.Legers zijn soms nodig om noodhulporganisaties en bevolkingen tebeschermen tegen terreur. En dat daar risico's voor deNederlanders aan vastzitten, is inherent aan hun militaire taak.

Maar in die toenadering tussen OS en Defensie moet welduidelijk blijven wat het primaire doel is van de militairemissies: ontwikkeling, armoedebestrijding, democratisering, hetwelzijn van de bevolking. Dat zijn structurele en langdurigeprocessen, die nauwelijks kunnen worden afgedwongen. Daarvoor hebje een bevolking nodig, die zelf kiest voor hervormingen en daarop allerlei manieren en vele jaren lang bij kan worden geholpen.

De besluitvorming en planning moet beginnen met een analysevan wat nodig is om een land verder te brengen. Als dan blijktdat door militaire ondersteuning belangrijke horden voor dewederopbouw en het ontwikkelingsproces kunnen worden genomen, kanworden besloten tot het sturen van een militaire missie. Punt vanoverweging moet dan niet zijn een veilige terugtrekking van 'onzejongens', maar een effectieve strategie over hoe korte termijnvredeshandhaving naadloos kan overgaan in lange termijnarmoedebestrijding.

In het geval van Afghanistan is een dergelijke analyse nietgemaakt. Kennis van zaken hierover is ook niet te vinden bij deambtenaren en militairen van minister Kamp, zoals zij zelferkennen. Die kennis is te vinden bij OS, bij particuliereorganisaties zoals Cordaid of Artsen zonder Grenzen en vooral bijlokale organisaties. Die deskundigen zouden van meet af aanbeslissend moeten zijn in het voorbereiden van dergelijkemissies. Door van de Afghanistanmissie een echteontwikkelingsmissie te maken, is de breuk met de Amerikaansehouwdegens duidelijk. En daarmee de veiligheid van de Nederlandsetroepen weer ietsje zekerder gesteld.

OS wordt nu als schaamlap voor een militaire missie gebruikt.Het is in feite de klassieke carrot and the stick-strategie.Terwijl de Amerikanen alleen nog de stok gebruiken, mag Nederlander met een wortel op af. Een substantieel verschil, maar allesblijft binnen de marges van de veiligheidslogica. Het gaat om eenkorte termijn missie. Die moet legitiem en minder risicovolworden gemaakt door de expertise van ontwikkelingsorganisatieste gebruiken voor betere contacten met de bevolking. Maar zijdraagt niet of nauwelijks bij aan een structurele ontwikkeling.Zo'n ontwikkeling vraagt tientallen jaren betrokkenheid, eenbreed beleid, een afgewogen inzet van middelen en doelen,samenhang, economische stimulansen, participatie van de bevolkingen respect voor lokale culturen, goed bestuur, infrastructuur,verzoening.

Het zou goed zijn als het huidige Afghanistan-debat het denkenover vruchtbare samenwerking tussen hulpverleners en militairenop gang brengt. Dat zou kunnen leiden tot het opzetten van eenecht alternatief Europees buitenlandbeleid, waarin ontwikkelingcentraal staat en zich onderscheidt van de Amerikaanse aanpak.Dat Europese beleid probeert de veiligheid in de wereld niet tebereiken door net zo fundamentalistisch te handelen als detegenstanders, maar door ook te werken aan grotererechtvaardigheid en aan meer kansen voor de bevolkingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden