Column

Echte democratie vindt plaats in zaaltjes

De winnaars van het referendum zijn de zaaltjesverhuurders, dat staat vast. Aan het plafond van café-zaal d'Honneur hangt een discobol, maar die is voor een later optreden van de band Brain Damage. Nu serieus aan de slag met een politiek café over het associatieverdrag: inloop half acht, consumptiebonnen aan de deur en drie uur later sta ik bevend buiten.

Politiek café over het referendum in d'Honneur in Bergen op Zoom.

'Dit is democratie van de koude grond', zegt Lucas Hartong bij aanvang, opgetogen. Hij heeft gelijk. Alle onzin daargelaten is het referendum vooral een referendum, uitgebreid bediscussieerd in het mycelium van zaaltjes dat Nederland bijeenhoudt. Op momenten dat mensen liever voor de tv zitten, of achter een shockblog, zitten ze in zaal d'Honneur. Daar kan niemand tegen zijn. Democratie zoals het bedoeld is: dampend en duizelingwekkend, ver weg van de beroeps aan het Binnenhof.

De strakgepakte organisator, Maikel Boon, had graag meer voorstanders op het podium gezien maar die willen niet. Maikel schreef alle politieke partijen aan: geen sjoege. 'Zelfs meneer Livestro blokkeerde me meteen op Twitter.' Maikel is van de PVV, Lucas was van de PVV - dat zal het zijn. Echt jammer, 'want de bedoeling was een neutrale avond' en 'een ander geluid is hartstikke leuk'.

Bijna iedereen in zaal d'Honneur is tegen. Gelukkig zit ik naast Martin Aarts, shovelchauffeur uit Heerle. Die is uit plichtsbesef naar Bergen op Zoom gekomen: 'Ze hebben me stemrecht gegeven, en dan vind ik persoonlijk dat je moet weten waar het over gaat.' Vanavond besluit hij over zijn stem.

Democratie zoals het bedoeld is, ver weg van het Binnenhof.

Entree Sid Lukkassen, nog geen dertig maar nu al gemeenteraadslid, historicus, filosoof, humanist en liberaal en auteur van het werk Avondland en identiteit, die met Baudettiaanse branie zijn verhandeling begint: 'De Rus heeft pas ontzag voor grenzen als die worden afgebakend met macht en kracht.' Sid spreekt over 'mother Russia', het 'revolteren tegen culturele capitulatie' en 'de niet-onproblematische Duitse Russofobie' en hij zegt: 'West-Europa is een avondland dat lijkt op een zestigjarige die hunkert naar vervroegde uittreding'. Waarop hij daadwerkelijk afdaalt in de 'Russische ziel' en 'de afschaffing van het lijfeigenschap' - kortom: Sid is tégen want 'een stem voor het verdrag is een stem voor de internetcensuur van Frans Timmermans'.

Ik kijk naar Martin en hij kijkt naar mij. Achter het podium hangt ter decoratie een oude, niet meer dienstbare schoolplaat; midden 20ste-eeuws zo te zien, de tijd waarnaar velen terugverlangen.

Entree Ton Schijvenaars, gemeenteraadslid die aankondigt te spreken over 'het chagrijn van de democratie', maar meteen een zanderig verdwaalpaadje inslaat richting 'onze welvaart en de gasbel', kortom: 'alle grootmachten hebben hun eigen agenda', om via een 'ontploffend Midden-Oosten', 'de lage rentestand', 'de pensioenen', 'en waar ik ook moe van word: de media' uitkomt bij: 'Poetin lacht zich een breuk.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Robin Dolstra: 'Je kunt net zo goed Noord-Korea gaan steunen.'

Martin kijkt naar mij en zegt: 'erg veel wijzer ben ik nog niet geworden'. Over Oekraïne leren we inderdaad weinig, behalve dan dat er 'oligarchen' wonen, op de manier waarop ik vroeger als links kind leerde over 'de sistemen', in de beangstigende kinderliedjes van Elly en Rikkert.

Iemand staat boos op nu, Robin Dolstra, Nederlandse touroperator uit Sevastopol met een afbeelding van Poetin op zijn shirt, 'je kunt net zo goed Noord-Korea gaan steunen!' En daar begint een man Oekraïens te schreeuwen, priemende vinger erbij, dr. Sergey Markhel van het pro-Russische International Platform Global Rights of Peaceful People. 'Ik ga alle Nederlandse zaaltjes af', zegt hij via zijn tolk, 'van Groningen tot Maastricht' om te vertellen over 'de nazi's daar' en dat heel Oekraïne tégen is. Op mijn vraag of hij door Rusland is gestuurd, komt geen antwoord.

Entree Lucas Hartong, die helder in negen minuten vertelt waarom hij tegen is. Entree Joost Niemöller, schrijver en journalist, die het opneemt voor 'onze belangrijkste buurman' Rusland, 'de EU is weliswaar niet van Amerika, maar ook weer wel', om meteen door te schakelen naar de stelling dat Oekraïne 'dus eigenlijk geen land is' en zo uitkomt bij het thema 'sub-Karpatië' en het lot van een vergeten volk: 'de Roethenen'. 'Die willen geen onderdeel zijn van Oekraïne'. En MH17 is niet door Poetin neergehaald, blijkt uit 'vlinderdasachtige inslagen'. 'Poetin', zegt Joost, 'is een geliefde leider die Rusland uit de modder heeft getrokken.'

Daas zoek ik de uitgang van zaal d'Honneur. Maar Martin zegt: 'Ik ben een leek. Ik denk dat heel veel mensen zo zijn. Gelukkig weet ik nu wat ik ga stemmen.'

Hij heeft gelijk. Wij hebben iets waar de Roethenen van dromen: echte democratie, in zaaltjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.