Echt of onecht: even modieus als oud thema

Ze smeken, vleien, krijsen om aandacht. Joehoe, kíjk naar mij, prááát met mij! Een beetje kunstenaar van nu heeft het hoog op zijn verlanglijstje staan: contact, communicatie met het publiek - liefst in het echt....

Maar wat is echt? Talkshows onder leiding van een kunstenaar, life performances en brainstorm-sessies voor een kunstminnend publiek, themagesprekken via internet, rondleidingen of persoonlijke bezoeken van een kunstenaar bij je thuis: het lijkt allemaal best echt en het mag dus ook best grappig, ontroerend, treurig of kritisch zijn. Zoals het echte leven zelf is, per slot van rekening.

Maar soms krijg je de kous op de kop. Bijvoorbeeld als niemand in het echte leven laat merken geïnteresseerd te zijn in je bedenksels.

Dat overkomt het kunstenaarsduo KKEP (Selene en Stef Kolman) met de installatie My Bricks Rule. Hun werk is te zien op de tentoonstelling For Real - voorstel tot gemeentelijke kunstaankopen 1999/2000. De pogingen die de twee kunstenaars doen een dialoog aan te gaan met het publiek 'daarbuiten', stranden op desinteresse.

Niet dat de geluiddichte kamer die KKEP in het Stedelijk Museum in Amsterdam heeft neergezet, niet lollig of communicatief zou zijn. Integendeel: geen bezoeker kan de verleiding weerstaan. Iedereen stapt het kamertje binnen, om daar, met een stel reuzenkubussen dollend, zelf een soundtrack samen te stellen.

Maar KKEP wil meer contact en organiseerde een on line-veiling, heel geavanceerd via internet en creditcard. Op een digitaal bord tussen de klassiek moderne meesters, op een heel andere afdeling in het Stedelijk, is de score bijgehouden die de veiling opbrengt. Niet schrikken van de schamele oogst tot nu toe. Vier bieders hebben ten hoogste 325 euro over voor de spelinstallatie. En daarmee wordt KKEP's project een zielepootje. Naar huis dus, wonden likken en opnieuw beginnen.

Bij de jaarlijkse gemeente-aankopen van de stad Amsterdam, die sinds 1996 door de directeur van het Stedelijk Museum worden verricht, draait het om geld. Tachtigduizend gulden heeft Rudi Fuchs tot zijn beschikking om uit een vooraf geselecteerde groep van 29 kunstenaars werk aan te kopen. Wie niet wordt gekocht, krijgt evengoed duizend gulden 'hangvergoeding' - toch leuk.

Sinds 1996 willen de aankopen van de gemeente Amsterdam meer zijn dan een opstapje naar het museumdepot: ze moeten een beeld geven van de actuele kunstproductie in Amsterdam. Daartoe is een commissie ingesteld die een aantal kunstenaars uit de honderden inzendingen selecteert voor een tentoonstelling met voorstellen tot aankopen. Fuchs beslist later wat hij koopt. Ook verschijnt er een catalogus: dit jaar een kakelbont visueel grapjesboek over de overeenkomst tussen echt en onecht.

Want dat is de centrale vraag waar de meeste kunstenaars van nu, althans volgens de commissieleden, mee worstelen en ravotten. This is for real is het motto dat de gemeente-aankopen siert - en om die constatering wat wiebeliger te maken, staat ze ook als vraag genoteerd. Een even ruim als modieus thema is daarmee geschapen: het schemerland tussen werkelijkheid en onwerkelijkheid, dat niet alleen in de beeldende kunst, maar ook in recente documentaires, speelfilms en literatuur een rol speelt.

Werk van voornamelijk fotografen, video- en internetkunstenaars vult daarom de zalen van het Stedelijk Museum. Want dat zijn de media, volgens de commissieleden, die de grenzen van de 'authentieke ervaring', de grenzen tussen fictie en non-fictie, verkennen en oprekken. Dat op die verkenningstocht in wezen hetzelfde wordt geprobeerd als wat klassieke meesters eeuwen geleden al in marmer, brons of olieverf probeerden, laat de commissie buiten beschouwing. For Real: dat is als je goed nadenkt alle kunst voor 1900. Maar dit is 2000, en daarom zijn de media wat geavanceerder.

Dat wil niet zeggen dat de kwaliteit van de geselecteerde kunstenaars evenredig hoog is. Er zijn redelijk wat nietszeggende filmpjes (onder andere van Marike Schuurman, Lonnie van Brummelen en, teleurstellend, van Liza May Post), niet meer dan charmante initiatieven (het kinderkookcafé van Chiko & Toko bijvoorbeeld), en onaanzienlijke foto's (van Martine Stig en Angelika Barz).

Maar tussendoor vind je ook parels. Het duo Komen/Murphy is nog steeds geweldig op dreef met hun zelfenscenering Love Bites, die weliswaar al in 1998 op het World Wide Videofestival is getoond. Prix de Rome-winnares Femke Schaap laat opnieuw zien dat ze een meesteres is in het ensceneren van driedimensionale videoinstallaties.

En fotograaf Han van der Meer ten slotte, toont hoe een geavanceerd medium tegelijk ouderwets kan zijn. In zijn droog gefotografeerde serie Hollandse Velden (1995-1998) - voetbalelftallen in de winter gefotografeerd - bewerkstelligt hij het onmogelijke: hij heft de tijd op. Want ineens zie je in die amateurhelden de schaatsers, de dobbelaars, de hoepelaars die de Hollandse landschappen van vroeger bevolkten. Voor Fuchs zal de keuze dit jaar geen moeilijke zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden