Echo verraadt zachte plaques

Levensgevaarlijke zachte plaques zetten zich af in bloedvaten. In Rotterdam is een techniek ontwikkeld om die plaques te vinden...

Door Broer Scholtens

Loslatende vetafzettingen op de vaatwand in cruciale kransslagaders kunnen een fataal hersen- of hartinfarct veroorzaken. Wanneer je die losse plaques tijdig herkent, is er nog wat te doen, zegt prof. dr. ir. Ton van der Steen van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. De kersverse hoogleraar, die afgelopen vrijdag zijn oratie hield, is een van de ontwikkelaars van een minuscule echosonde die deze levensbedreigende plaques in beeld kan brengen.

Vet zet zich af op de binnenkant van de vaatwand. Bloedvaten slibben zo geleidelijk dicht. Bij de één gebeurt dat sneller dan bij de ander, afhankelijk van leefstijl, gewicht en deels is het erfelijk bepaald. Bij een minder goede doorstroming van bloed krijgt de hartspier onvoldoende zuurstof.

Dat geeft pijn op de borst, zeker bij inspanning. Een ingreep is noodzakelijk: dotteren bijvoorbeeld. Door het opblazen van een ballonnetje wordt dan ter plekke van de vernauwing het bloedvat opgerekt. Om terugval daarvan te voorkomen, wordt vaak ook een stent, een ondersteunend metalen kousje in het bloedvat gezet.

Erger wordt het als een vetafzetsel, door een ontsteking bijvoorbeeld, loslaat of in stukjes scheurt. In de bloedbaan beïnvloeden die stukjes plaque de bloedstolling. Er kan zich een bloedprop vormen die het bloedvat verstopt. Zo'n prop moet onmiddellijk worden verwijderd, anders overlijdt de patiënt.

Alleen zachte plaques, die bestaan uit vetachtig materiaal afgeschermd met een dun bindweefselkapje, hebben de neiging te scheuren; harde plaques van kalkachtig materiaal laten nauwelijks los. Zaak is die instabiele plaques tijdig te herkenen.

Elastografie heet de techniek die technici van het Erasmus-centrum, in samenwerking met cardioloog prof. dr. Patrick Serruys en de elektrotechnicus dr. ir. Chris de Korte, hebben ontwikkeld. De basis ervan is een bestaande minuscule echosonde waarmee nu bij veel dotteroperaties de bloedvaten worden bekeken.

Die sonde wordt via een opening in de lies door de bloedvaten geschoven; ze zendt hoogtonige geluidsgolven uit, en vangt vervolgens de op de vaatwand teruggekaatste signalen op. Op dit echobeeld is te zien waar een vernauwing zit. In het echosignaal zit echter nog veel meer informatie die alleen met snelle computers en slimme software daaruit te halen is.

Zachte plaques zijn enigszins buigbaar. Ze deinen mee met de steeds iets op en neer gaande bloeddruk die op zijn beurt wordt gestuurd door de hartslag. Harde bindweefselplaques bewegen niet mee. Wanneer het echosignaal bij de bovendruk van het bloed wordt vergeleken met het signaal tijdens de onderdruk, is te zien of een bepaalde plaque meebeweegt. Wat meebeweegt is zacht .

In Rotterdam is een experimenteel apparaat gebouwd waarmee al bij een honderdtal patiënten - met pijnklachten - tijdens een standaard dotter- of stentprocedure als extraatje naar de instabiliteit van plaques is gekeken; het zijn dan plaques die eigenlijk nog niet dik genoeg zijn voor een dotterprocedure. Ze sluiten het bloedvat dus nog nauwelijks af en ze geven ook geen pijnklachten. Vanwege hun instabiliteit kunnen ze echter extreem risicovol zijn.

'Bij enkele patiënten hebben we in de kransslagaders instabiele plaques gevonden', zegt Van der Steen. 'Ter bescherming is bij hen ook daar een stent gezet. De komende jaren gaan we onderzoeken of ook medicijnen, bijvoorbeeld ontstekingsremmers, bij mensen met instabiele plaques het scheurrisico kunnen verlagen.'

Het plan is de komende maanden bij zes Europese ziekenhuizen, waaronder het eigen Erasmus-centrum, in de dotterbehandelkamers zo'n geavanceerd echoapparaat neer te zetten. Op basis van de ervaringen daarmee zal een commercieel apparaat worden ontwikkeld. 'Dat kan over één à twee jaar op de markt zijn', verwacht Van der Steen, die stelt dat het Rotterdamse team hiermee ver vooruit loopt op vergelijkbare technologie-ontwikkelingen elders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden