Echo van 1979 klinkt in straten van Teheran

Ook de jonge Iraniërs kennen de leuzen van de revolutie van 1979, die de Islamitische Republiek voortbracht...

De geest van de Iraanse Revolutie van 1979 zweeft door de straten van Teheran. Althans als je de honderden Iraanse bloggers en twitteraars moet geloven die dezer dagen op internet verslag doen van de massale demonstraties in de Iraanse hoofdstad en elders in de islamitische republiek.

Veel oudere Iraniërs, zelfs de verliezende presidentskandidaat Mir Hossein Mousavi, pleiten ondanks hun grote boosheid over de omstreden verkiezingsuitslag echter voor kalmte. Verzet tegen de mogelijke stemfraude en het machtmisbruik van de zittende Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad juichen ze toe. Maar zij weten ook dat de historische omwenteling dertig jaar geleden eveneens tot bloedige afrekeningen heeft geleid.

Maar tweederde van de Iraniërs is jonger dan 30 jaar. De jongeren hebben de revolutie van 1979 niet bewust meegemaakt, noch de chaotische episoden in de nasleep ervan. Neem de bezetting van de Amerikaanse ambassade in Teheran – ‘het spionnennest’ – door islamitische militanten tussen november 1979 en januari 1981.

Alle Iraniërs, oud en jong, kennen echter de strijdvaardige leuzen van de revolutie, getuige weer de vele Iraanse jongeren die de afgelopen dagen luidkeels ‘Allah Akbar’ (God is groot) roepen tijdens de straatprotesten. Precies dezelfde leus die Iraniërs in 1979 op verzoek van de sjiitische geestelijke Khomeini gebruikten bij hun opstand tegen de dictatoriale en pro-westerse sjah, Mohammed Reza Pahlavi.

Beroemd zijn het vertrek uit Iran op 16 januari 1979 van de sjah – hij verklaarde op een langdurige vakantie te gaan – en de triomfantelijke intocht op 1 februari van ayatollah Khomeini in Teheran, na vijftien jaar ballingschap in Frankrijk.

Samen vormden ze het hoogtepunt van een hele serie kleine en grote protesten die Iraanse arbeiders en jongeren al vanaf eind 1977 hadden gevoerd tegen de sjah, de terreur van zijn geheime politie Savak en de bemoeienissen vanuit het buitenland, vooral vanuit de VS, die in 1953 een staatsgreep tegen de populaire premier Mossadeq steunden.

Eenmaal in Teheran hamerden ayatollah Khomeini en zijn aanhangers steeds meer op hun anti-Amerikaans beleid en een terugkeer naar de wortels van de islam. In april 1979 organiseerden ze een referendum waarin de bevolking zich kon uitspreken voor het behoud van de monarchie of het instellen van een islamitische republiek.

Met overweldigende meerderheid kozen de Iraniërs voor de laatste vorm. De officiële naamsverandering in de Islamitische Republiek Iran volgde eind 1979, evenals een op islamitische leest geschoeide grondwet.

Hierbij kreeg ayatollah Khomeini de belangrijke titels Leider van de Revolutie en Hoogste Leider van Iran. In die rol wist hij de daaropvolgende maanden al zijn politieke en religieuze tegenstanders te verjagen of gewelddadig uit te schakelen.

De Iraanse revolutie was daarmee voltooid. Maar haar geest lijkt weer aanwezig op internet en in de straten van Iran.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden