ECB moet kiezen tussen twee kwaden

Renteverhoging gemengd ontvangen...

Van onze verslaggever en  Evert Nieuwenhuis

In 1986, tijdens het wereldkampioenschap voetbal, deed Diego Maradona het schier onmogelijke. In de kwartfinale tegen Engeland scoorde ‘pluisje’ het beroemdste WK-doelpunt. Hij omzeilde vijf verdedigers door ruim 50 meter in een rechte lijn op de keeper af te rennen. Hoe was dat mogelijk?

Mervyn King, de president van de Britse centrale bank, weet het antwoord. Maradona deed juist niet wat de Britse verdedigers van hem verwachtten. Zij dachten dat Maradona links en rechts zou uitwijken en anticipeerden daarop. Het gevolg was dat Maradona recht naar het doel kon dribbelen.

‘De Maradona-theorie van rentestanden’ werd in 2005 door King gemunt. Goede centrale bankiers wekken door middel van schijnbewegingen de verwachting dat ze de rente verhogen of verlagen. De markt anticipeert en de centrale banken kunnen de rentestand ongemoeid laten. Het doel wordt bereikt zonder schade te berokkenen: de inflatie wordt bestreden en de economie blijft groeien.

Donderdagmiddag toonde Jean-Claude Trichet, de president van de Europese Centrale Bank, zich op het eerste gezicht een slechte leerling van Maradona. Geheel volgens verwachting verhoogde hij de rente met 0,25 procent naar 4,25 procent.

Eigenlijk kon hij niet anders: de inflatie in Europa was opgelopen tot 4 procent, de hoogste in zestien jaar en twee keer zo hoog als de ECB acceptabel acht. De geloofwaardigheid van de Bank stond op het spel.

De Europese economie bevindt zich in een precaire situatie: de inflatie loopt op terwijl de economie stagneert. ‘Stagflatie’ heet dat, een term die nare herinneringen oproept aan de jaren zeventig toen de inflatie onbeheersbaar werd. Een retourtje jaren zeventig achten de meeste analisten uitgesloten. Evengoed geeft stagflatie centrale bankiers weinig ruimte om te manoeuvreren. Een hogere rente leidt tot minder inflatie, maar ook tot minder economische groei. De ECB moet kiezen tussen twee kwaden.

Prominente Europese politici voerden de druk op Trichet op om de rente niet te verhogen. Monetair beleid is volgens hen niet de remedie. Het leven wordt vooral duurder door stijgende olie- en voedselprijzen. ‘Je kunt de rentetarieven verdubbelen of verdriedubbelen, maar de prijs van een vat Brent zal er niet door verlagen’, zei de Franse president Sakozy eerder deze week.

Ook de vakbonden reageerden negatief. ‘De bank maakt de economische terugslag alleen maar erger’, zegt de Europese vakbondsfederatie ETUC. Die voelt de bui al hangen. De ECB is bang voor een loon-prijsspiraal: de prijzen stijgen, vakbonden eisen hogere lonen, hetgeen weer wordt doorberekend in hogere prijzen, et cetera. Trichet waarschuwde donderdag de vakbonden dan ook de looneisen te matigen.

Hoe anders is de reactie van de analisten. ‘Trichet doet wat verstandig is’, zegt Nick Kounis, analist Eurozone bij Fortis. ‘Een kwart procentpunt renteverhoging zal de economie nauwelijks schade toebrengen. Ondertussen laat ECB duidelijk zien dat ze de inflatie te lijf gaat.’

De ogen zijn nu gericht op de Amerikaanse centrale bank, de Fed. Ook de VS kampen met oplopende inflatie en stagnerende groei. Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie, denkt dat een Amerikaanse renteverhoging onvermijdelijk is. ‘De VS hebben al veel te lang een veel te lage rente: 2 procent. Een paardemiddel om de economie op gang te houden. De prijs is hoog: door de inflatie is er een reële negatieve rente. Dat kun je niet eeuwig volhouden.’

Naar verwachting zal Fed-voorzitter Bernanke begin volgend jaar laten zien wat hij van Maradona heeft geleerd.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden