reportage

'Ebola maakt hier alle plezier onmogelijk'

Afstand houden en elkaar niet aanraken: de maatregelen tegen de verspreiding van het dodelijke ebolavirus zijn zo wezensvreemd voor Afrika dat ze het zwaarst getroffen land Liberia volledig ontwrichten, blijkt bij een bezoek aan hoofdstad Monrovia.

Muurschilderingen in Monrovia dienen als voorlichting over Ebola. Beeld EPA
Muurschilderingen in Monrovia dienen als voorlichting over Ebola.Beeld EPA

Ook Heineken heeft Liberia weten te vinden. De Nederlandse bierbrouwer zag in het land een voorzichtig groeiende markt en plaatste grote reclameborden in de hoofdstad Monrovia: 'Open your world.' Maar Liberia, het land van ebola, is op dit moment juist dicht. Het zit gevangen in ziekte, in onzekerheid en in angst.

Het is zondagochtend in de hoofdstad. Vlak bij de veel te drukbezochte 'Jesus is Lord'-kerk wordt het opgewekte gezang van de gelovigen overstemd door het nerveuze sirenegehuil van een ambulance. Een zoveelste ziekenwagen met een doodzieke patiënt. 'Ebola is echt', luidt hier de waarschuwing.

Dat klopt en klopt niet. De nog steeds ongeneeslijke ziekte heeft in West-Afrika volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO inmiddels meer dan 2.400 levens geëist. Het aantal besmettingen vormt een veelvoud van dit getal; de slachtoffers lopen grote kans te sterven. Veel mensen zullen nog ziek worden. Dat alles is de wrange, 'echte werkelijkheid'. Maar leven in tijden van een ongrijpbare ziekte heeft ook iets surreëels.

Daniel Wleh, een inwoner van Monrovia, weet ervan. Hij geldt - nee: hij gold - als iemand die graag een dansje maakt. Bij voorkeur in het weekeinde. Naar een dancing gaan, je partner de hand geven, haar elegant naar de dansvloer leiden, een arm om haar middel slaan, haar hand op jouw schouder vleien, en dan...

Stop.

Ebola is echt. In zijn mijmering over het dansen heeft Wleh al minstens drie fouten gemaakt; drie vanzelfsprekendheden die hem en zijn partner het leven kunnen kosten. Dansen is immers: contact. Iemand aanraken. Waar het leven in diepste zin om draait. En wat in het huidige leven in Monrovia, in Liberia en in andere landen van West-Afrika, dezer dagen gelijkstaat aan het ondertekenen van een mogelijk doodvonnis.

In een drukke doorgaande straat van de Liberiaanse hoofdstad Monrovia loopt een vrouw langs een man die vermoedelijk is besmet ebola. Beeld ap
In een drukke doorgaande straat van de Liberiaanse hoofdstad Monrovia loopt een vrouw langs een man die vermoedelijk is besmet ebola.Beeld ap

Ebola is echt. In zijn mijmering over het dansen heeft Wleh al minstens drie fouten gemaakt; drie vanzelfsprekendheden die hem en zijn partner het leven kunnen kosten. Dansen is immers: contact. Iemand aanraken. Waar het leven in diepste zin om draait. En wat in het huidige leven in Monrovia, in Liberia en in andere landen van West-Afrika, dezer dagen gelijkstaat aan het ondertekenen van een mogelijk doodvonnis.

'Ebola heeft in deze stad alle plezier bedorven.' Daniel Wleh zegt het haast fluisterend. De Liberianen zijn amper bekomen van een burgeroorlog die begin deze eeuw het alledaagse leven volkomen op zijn kop zette. Nu lijken de burgers in eigen land op de vlucht voor een onzichtbare moordenaar. Een moordenaar bovendien die mensen ondraaglijke pijnen geeft en het weefsel van de samenleving grof uiteenscheurt.

Op het eerste gezicht is veel normaal in Monrovia. In Broad Street, hartje stad, zijn ook in het weekeinde de winkels open. Mensen gaan af en aan; in volle taxi's, auto's en tuktuks, en op de trottoirs. Daar ook heeft een jongeman zijn kruiwagen met koopwaar neergezet. Maar waarom draagt hij handschoenen? En wat doen overal in Monrovia die plastic bakken met onderaan kraantjes?

'Was uw handen, ebola is echt!' Mumo Johnson heeft zijn megafoon maar weer eens ter hand genomen. In zijn informatiehokje, naast de ingang van een grote markt, zit hij om zijn boodschap van bescherming om te roepen en om trouw met balpenstreepjes te noteren wie van de marktlieden gehoor geeft aan zijn pleidooi de dodelijke ziekte vóór te blijven. 'Steeds meer mensen zijn zich bewust van wat ebola je kan aandoen', zegt Johnson. 'Maar voorlichting is nog steeds nodig.'

Terug in Nederland

De Nederlandse artsen Nick Zwinkels (31) en Erdi Huizenga (39), die in Sierra Leone mogelijk ebola hebben opgelopen, zijn zondag op Schiphol geland. Van daaruit zijn ze rechtstreeks naar een geïsoleerde afdeling van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) gebracht.
Zwinkels uit Reeuwijk en Huizenga uit Apeldoorn werkten voor een lokaal ziekenhuis in Sierra Leone. Daar kwamen ze in aanraking met mensen die later overleden aan ebola, het besmettelijke virus dat al veel dodelijke slachtoffers heeft gemaakt.
Bij besmetting kunnen mensen last krijgen van koorts, hoofdpijn, spierpijn, diarree, bloedingen en problemen met hun organen. Een officieel erkend medicijn tegen ebola is er nog niet. Patiënten moeten uitzieken.
'Het is nu aan de professionals de gezondheid van de artsen te beoordelen en dat te doen wat nodig is. We hebben een goede gezondheidszorg in Nederland, dus daar heb ik alle vertrouwen in', liet minister Edith Schippers weten.

En dan nog. Leven met ebola in je omgeving is als een oefening in het omgaan met het onmogelijke. 'Houd steeds een meter afstand', zo is ons voor vertrek herhaaldelijk voorgehouden. Dat kan alleen door eenzame opsluiting. Het wordt al duidelijk bij vertrek naar Liberia, op de luchthaven van Brussel, waar slechts enkele tientallen mensen instappen voor de reis naar Monrovia. De bemanning laat zich in Dakar wisselen voor een nieuwe crew, die de reizigers naar ebolaland Liberia laat uitstappen, en dan snel weer wegvliegt.

Op de luchthaven van Monrovia wordt bij iedere passagier een thermometer-'pistool' bij de slapen gehouden. Het magische getal is 37,5 graden Celsius. Iedereen met een hogere lichaamstemperatuur dient onmiddellijk uit de (veel te dicht opeengeperste) rij te stappen. Bij kantoren en andere gebouwen in de hoofdstad geldt een soortgelijke procedure. En iedereen weet ook: schud geen handen; vermijd direct lichamelijk contact. In een Afrikaans land komt dat neer op verplicht minachtend gedrag. En dus op het onmogelijke.

De ziekte ebola zet de nabije toekomst van landen als Liberia in een uiterst ongewis perspectief, zowel economisch als sociaal. De gezondheidszorg in de zwaarst getroffen landen, waartoe ook Sierra Leone en Guinee behoren, is zo goed als ingestort. 'Het gaat heel moeilijk worden', zegt Jeremiah Sackia, een Liberiaan die zich heeft aangesloten bij de speciale 'taskforce' die de regering van president Ellen Johnson Sirleaf heeft opgezet. 'Veel mensen hier, te veel, denken nog steeds te kunnen ontkennen dat ebola ook hen persoonlijk kan raken.'

Andere mensen zeggen dat in het land een 'klimaat van angst' heerst. Mumo Johnson, de dappere man in het informatiehokje, geeft toe soms bang te zijn. Een paar honderd meter verderop is het Anthony Tubman-voetbalstadion. Normaal gesproken komen hier in het weekeinde mensen om hun clubs toe te juichen. Dergelijke 'samenscholingen' zijn nu verboden.

Hulpverleners in beschermende pakken dragen een lijk naar buiten. Beeld reuters
Hulpverleners in beschermende pakken dragen een lijk naar buiten.Beeld reuters

Andere mensen zeggen dat in het land een 'klimaat van angst' heerst. Mumo Johnson, de dappere man in het informatiehokje, geeft toe soms bang te zijn. Een paar honderd meter verderop is het Anthony Tubman-voetbalstadion. Normaal gesproken komen hier in het weekeinde mensen om hun clubs toe te juichen. Dergelijke 'samenscholingen' zijn nu verboden.

Stadionbeheerder Ellis Zanapa begrijpt waarom. 'Ik ben bang voor ebola. Het is gevaarlijk voor het menselijk lichaam. Het maakt je dood.'

Zijn collega probeert zich opgewekter te tonen. Hij refereert aan de vorige oorlog als hij zegt: 'We gaan met ebola geen staakt-het-vuren tekenen. We zullen het bestrijden totdat we het overwonnen hebben.' Ellis Zanapa kijkt hem ongelovig aan.

Wie weet dat hij het van de dood niet kan winnen, kan altijd nog proberen zich in beschermende onverschilligheid te hullen. Dat zien we in het centrum van Monrovia, waar een vervuilde en doodzieke oudere vrouw vlak naast de stoep is neergestort. 'Zij lijdt niet aan ebola', zeggen de mensen in haar omgeving. Ogenschijnlijk gaan ze ongestoord en onaangedaan door met hun eigen bezigheden. 'Zij gaat gewoon dood.'

We wassen opnieuw de handen, al is het niet langer in onschuld. De stervende vrouw op straat, ebolapatiënte of niet, maakt nog een enkele stuiptrekkende beweging, maar lijkt al op weg te zijn naar een andere wereld. Uit een winkeltje vlakbij klinkt Red Wine, de oude UB40-hit. 'Stay close to me.'

Maar dat dus juist niet.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden