Dwingt SNS het kabinet tot nieuwe bezuinigingen?

De staat legt 3,7 miljard neer voor SNS Reaal, een tegenslag van 0,6 procentpunt voor het Nederlandse begrotingstekort. De kans lijkt daardoor verkeken dat Nederland dit jaar de beoogde drieprocentsnorm van de EU zal halen. Moeten VVD en PvdA nu terug naar de onderhandelingstafel om hun bezuinigingspakket van 16 miljard op te krikken naar circa 20 miljard?

Jeroen Dijsselbloem arriveert bij de persconferentie Beeld reuters

Hoewel iedere euro van deze tegenvaller bovenop de staatsschuld komt, hoeven de gevolgen niet zo dramatisch te zijn als ze op het eerste gezicht lijken. Hier zit hem de crux: dit is een incidentele uitgave. Een noodgreep die vorig jaar niet nodig was en naar verwachting volgend jaar niet nodig zal zijn. Dus hoewel het bedrag stevig drukt op het tekort van 2013, heeft het geen grote gevolgen voor het structurele begrotingstekort. Dit jaar een uitschieter betekent niets voor de balans van volgend jaar.

Voor Brussel is juist het structurele tekort van belang, eenmalige tegenvallers tellen minder zwaar mee. Het Europese statistiekbureau Eurostat oordeelt in hoeverre de kosten van SNS drukken op de staatsschuld en in welke mate het begrotingstekort eronder lijdt. Van belang daarbij is of de Brusselse rekenmeesters de miljarden beoordeelen als een financiële injectie waar Nederland niets van zal terugzien of als investering waar Nederland op termijn weer rendement uit haalt.

Het geheel aan kosten voor de staat ziet er volgens het ministerie van Financiën zo uit: 2,2 miljard euro aan nieuwe kapitaalinjecties, 0,8 miljard euro als afschrijving van de eerdere steun, en 0,7 miljard euro voor het op afstand plaatsen van het vastgoed. Daarnaast verschaft de Staat 1,1 miljard aan leningen en 5 miljard aan garanties. Dat alles doet het tekort met 0,6 procent toenemen en de staatsschuld met 1,6 procent.

Zo bezien gaat slechts 0,7 miljard naar de daadwerkelijke boosdoener, de failliete vastgoedtak van SNS Reaal. Een rekening van 800 miljoen die nog openstond bij de bank-verzekeraar kan niet meer worden geïnd. Voor ruim 2 miljard koopt de staat een grotendeels gezond bedrijf dat op termijn zonder de vastgoedportefeuille weer kan worden verkocht. Het overige geld bestaat uit leningen en garanties die een beperkte invloed hebben op het structurele tekort.

In april moet Nederland het huishoudboekje voor de middellange termijn inleveren bij de Europese Commissie om vervolgens in mei een evaluatierapport te krijgen, de zogeheten landenspecifieke aanbevelingen. In die evaluatie kijkt de Commissie vooral naar voorgenomen structurele hervormingen die ook op de lange termijn een positief effect hebben op de overheidsfinanciën: hervormingen van de woningmarkt, de arbeidsmarkt, de sociale zekerheid, de pensioenleeftijd. Of een land één keer 4 miljard ophaalde met de veiling van een 4G-frequentie of één keer 4 miljard moest uitgeven om een bank te redden, weegt minder zwaar.

Juist dat structurele pad bewandelt Nederland. Vorig jaar waarschuwde begrotingscommissaris Olli Rehn nog voor de kredietbubbel op de huizenmarkt, sinds 1 januari is aflossen van de hypotheekschuld verplicht. De pensioenleeftijd gaat omhoog, het kabinet haalt de bezem door de sociale zekerheid en versoepelt het ontslagrecht. De situatie bij SNS is voor Dijsselbloem reden om de teugels op de financiële sector nog strakker aan te trekken. Met steun van Nederland komt er Europees bankentoezicht en gaat de bankensector in de toekomst zelf opdraaien voorde rotte appels. Nederland brengt dus wat het predikt in Brussel ook zelf in de praktijk. Hoewel SNS Reaal dus een onaangename greep uit de schatkist is, hoeft het geen Brusselse repercussies tot gevolg te hebben.

Daarmee is niet gezegd dat Nederland enkel tienen haalt op zijn Europese rapport. In december stelde het CPB, de rekenmeester van het Rijk, de verwachtingen voor dit jaar naar beneden bij. De economie zou pas in de tweede helft van 2013 aantrekken en het begrotingstekort zou uitkomen op 3,3 procent van het nationaal product. Eind deze maand volgt een nieuwe raming op basis waarvan het kabinet mogelijk de koers bijstelt.

Gezien incidentele mee- en tegenvallers in Brussel minder meetellen en de winst van de 4G-veiling ook nog eens ongeveer geheel weg te strepen is tegen het verlies van SNS, blijft dezelfde vraag overeind die het CPB in december al opwierp: 'De Europese Commissie kan voorstellen om op basis van onvoorziene omstandigheden een land meer tijd te geven om zijn overheidstekort te verminderen. Spanje kreeg afgelopen jaar uitstel. Het valt te bezien of de onverwacht voortdurende recessie de Commissie aanleiding geeft met vergelijkbare voorstellen voor andere eurolanden te komen.'

Begin maart weten we de koers van het kabinet. 'Dan overzien we alle meevallers en tegenvallers', zei Dijsselbloem vanochtend. Pas dan besluit het kabinet 'wat dat alles bij elkaar betekent voor de begroting van 2013'. Pas in mei horen we of het Nederlandse beleid op goedkeuring kan rekenen in Europa. De rol van tegenvaller SNS Reaal is daarin mogelijk beperkt, maar als de CPB-cijfers eind deze maand net zo tegenvallen als in december, zijn nieuwe bezuinigingen niet uitgesloten.

Met medewerking van Marc Peeperkorn, onze Volkskrantcorrespondent in Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden