Dwarsverbanden Tussen kunst en actualiteit

Het weemoedige gevoel dat het aftellen bij Oudjaar opwekt, krijg je ook bij Real Time, een serie klokken van ontwerper Maarten Baas, die de tijd zichtbaar maken.

Archetype


De mannetjes met hun bezems uit Real Time van ontwerper Maarten Baas.


Oudjaar. Er is nauwelijks een moment in het jaar waarop het verglijden van de tijd zo voelbaar is. We zullen morgen weer aftellen naar middernacht en elkaar gelukkig nieuwjaar wensen - meestal net niet op tijd, want hoe vaak gebeurt het niet dat buiten al het vuurwerk klinkt en binnen de wijzers van de klok de 12 nog niet hebben bereikt. Of dat je buiten staat en er nog geen buurman of -vrouw te bekennen is om de beste wensen mee te delen.


Weer een jaar voorbij.


Alleen de mens kan vragen: wat is de tijd. Dan kun je natuurlijk zeggen dat een dag uit 24 uur bestaat, een uur uit 60 minuten en een minuut uit 60 seconden, en afspreken dat de definitie van een seconde is: 9.192.631.770 stralingsgolfjes veroorzaakt door de bewegende elektronen in een cesiumatoom. Dat is de tijd van de klok die Nederland 2 morgen uitzendt vanaf 5 voor 12, en die op de 2.500ste seconde gelijk loopt.


Maar de tijd is veel subjectiever.


Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt, heeft hoogleraar geschiedenis van de psychologie Douwe Draaisma uitgelegd, in zijn veel verkochte boek met die titel. Dat de tijd in hoge mate subjectief is, merkt iedereen. Die eindeloze zomers van je jeugdjaren keren nooit meer terug, de twee weken tot je vakantie krijgt duren en duren maar, de twee weken dat je vakantie hebt, vliegen voorbij.


Het verglijden van de tijd is het onderwerp van Real Time, een serie klokken van ontwerper Maarten Baas (1978). Het begon met Grandfather Clock, een ouderwetse staande klok waarin een filmpje wordt geprojecteerd, zodat het lijkt of er een man in zit, die voortdurend de wijzers van de klok uitveegt, en ze even verder weer tekent - af en toe rust hij uit, eet een boterham of rookt een sigaret. Baas varieerde op dat thema met een digitale klok waarvan de streepjes door iemand worden uitgewist en geverfd (ook als app te koop voor de mobiele telefoon) en met de Sweepers Clock, waarin twee vuilnismannen, gefilmd vanaf grote hoogte, twee strepen huisvuil als de wijzers van een klok rondvegen.


Het is grappig werk, maar het is meer dan grappig. Baas maakt de tijd zichtbaar en dat geeft het zelfde onbehaaglijke, of licht weemoedige gevoel dat je kunt krijgen van Oudjaar. Zijn mannetjes met hun bezems zijn maar bezig en bezig en het enige dat ze laten zien is dat de tijd verstrijkt. Daar gaat weer een minuut, daar gáát er weer een.


Deze klok past ook perfect bij Nieuwjaarsdag, als honderden vuilnismannen zich zullen ontfermen over alle rotzooi die wij achterlaten - vorig jaar schoten we met zijn allen voor 65 miljoen euro aan vuurwerk de lucht in, dit jaar zal dat naar verwachting niet minder zijn. Voeg daarbij alle flessen die blijven staan, of in scherven op straat liggen, de plastic champagneglaasjes die feestvierders uit hun handen laten vallen, sigarettenpeuken. Wij maken vies, de vuilnismannen ruimen op, in net zo'n eindeloze loop als de vegers in Maarten Baas' klok.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden