Dwarsverbanden tussen kunst en actualiteit

'Sorry seems to be the hardest word', zong Elton John - wat heet, het kostte de Nederlandse staat 64 jaar om excuses aan te bieden voor het bloedbad in Rawagede.

Het gaat om die ene zin natuurlijk, de zin die het liedje zijn titel gaf: Sorry Seems to Be the Hardest Word. Want wat kan het godvergeten moeilijk zijn om sorry te zeggen. Wie zijn excuses aanbiedt, maakt zich klein en neemt schuld op zich. In de liefde, zoals in dit liedje van Elton John. Maar ook in gevallen waarin een prijskaartje aan sorry zeggen hangt.


In Amerika schijn je voorzichtig te moeten zijn met je excuses maken. Voor je het weet, draai jij op voor de schade na een auto-ongeluk - jouw schuld immers, jij zei dat het je speet.


Dat prijskaartje heeft de Nederlandse regering er lange jaren van weerhouden haar excuses aan te bieden aan de nabestaanden van het bloedbad in het Indonesische dorp Rawagede in 1947. Nederlandse militairen vielen op 9 december de kampong op Java binnen, en schoten daar honderden mannen dood.


Internationaal werd het bloedbad veroordeeld als een oorlogsmisdaad, maar de verantwoordelijken werden nooit strafrechtelijk vervolgd. De Nederlandse staat betuigde wel spijt: schoorvoetend in 1947, en in 2005 ruimhartiger ('diepe spijt') bij monde van de minister van Buitenlandse Zaken, Ben Bot. In 2008 herhaalde ambassadeur Koos van Dam Bots woorden. Hij sprak in het Indonesisch en gebruikte het woord voor excuses - maar in de vertaling stond spijt. En dat Van Dam vond dat journalisten best 'excuses' mochten schrijven, kwam hem op de toorn te staan van de toenmalige minister Verhagen.


Spijt kon, excuses niet. Het is een semantisch en wat kunstmatig verschil, maar opeenvolgende regeringen vreesden voor schadeclaims na volmondige excuses. Dat zou het erkennen van schuld en verantwoordelijkheid betekenen en de weg naar compensatie openen.


Pas een paar weken geleden oordeelde de rechtbank in Den Haag dat Nederland tot de dag van vandaag schuld draagt aan de slachting. De staat ging deze keer niet in beroep en trof een schikking met de nabestaanden (er zijn er nog negen over). Vandaag, tijdens de 64ste herdenking van het bloedbad krijgen zij 20 duizend euro per persoon. En excuses.


Na 64 jaar, want zo moeilijk bleek het om sorry te zeggen.


En dat liedje van Elton John? Sorry is misschien wel het makkelijkste woord uit de hele tekst (die John schreef met Bernie Taupin). Want sorry hoor, wat zégt John nou precies?


Het gaat over een relatie die op zijn eindje loopt, zoveel is min of meer duidelijk. Maar krukkig geformuleerd is het allemaal wel, die bliksem die de ik-figuur treft, waarna hij wakker wordt zonder geliefde aan zijn zijde ('What do I do when lightning strikes me / And I wake to find that you're not there?'). Of zo'n zinnetje als 'het lijkt me dat sorry het moeilijkste woord lijkt' (Oh it seems to me / That sorry seems to be the hardest word).


Maar een hit werd het wel, in 1976, dit liedje dat, getoonzet in G mineur, in elk geval muzikáál duidelijk maakt dat het over een sad, sad situation gaat.


Elton John geeft een concert in het Wembley Stadium in Londen, 1976.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden