Dwars gedrag

De Franse rockband Noir Désir organiseerde een protestournee tegen Jean-Marie Le Pen en staat pal achter het Palestijnse volk. Met de arrestatie van haar leider Bertrand Cantat wegens de dood van actrice Marie Trintignant lijkt er een eind gekomen aan dit engagement....

Door Eric Arends

Ze hadden net een voet aan de grond gekregen in de rest van Europa. Na jaren wereldberoemd in Frankrijk te zijn geweest, verwierf rockband Noir Désir vorig jaar eindelijk enige bekendheid in landen als België, Duitsland, Nederland en Spanje. Dat was vooral te danken aan het lieflijke, ietwat weemoedige singletje Le vent nous portera, dat in Nederlandse hitlijsten zelfs een plaats in de toptwintig behaalde en daarmee buitengewoon goed scoorde voor een lied waarvan je de tekst maar half begreep.

Maar een echte Europese doorbraak zit er vermoedelijk niet meer in, nu zanger/gitarist Bertrand Cantat in Litouwen is gearresteerd vanwege de moord op zijn vriendin, de actrice Marie Trintignant. Bij de Nederlandse tak van platenmaatschappij Universal, waar in 2001 de laatste cd des Visages des Figures verscheen, koesteren ze in elk geval weinig illusies. 'Dit zou wel eens hun laatste album kunnen zijn geweest', zegt hoofd-promotie Denise le Clercq. 'Cantat is veruit de belangrijkste figuur uit de band en die zit nu vast, dus ja.'

De dood van de 41-jarige Trintignant twee weken geleden schokte Frankrijk. Zelfs president Chirac sprak zijn treurnis uit over deze 'brutale aanslag op het lot'. Dat was niets te veel gezegd. Het fatale voorval heeft zonder overdrijven kenmerken van een klassiek drama. Niet alleen omdat het slachtoffer een populaire telg was uit een gerespecteerde filmfamilie (vader acteur, moeder regisseur, broer regie-assistent), maar zeker ook vanwege de vooraanstaande positie die de dader in eigen land bekleedt. En omdat er liefde in het spel was.

Bertrand Cantat (39) is in Frankrijk een zeer vereerde popster: maatschappelijk betrokken, erg geïnteresseerd in literatuur en poëzie ook nog eens gezegend met een onweerstaanbaar charisma. Dat, plus zijn ontembare hang naar de zelfkant van het leven, hebben hem twee voorspelbare maar niettemin rebelse bijnamen gegeven: de Franse Jim Morrisson en de Franse Kurt Cobain.

Cantat is echter ook gewoon een jaloers mannetje. De rockster, die vrouw en kinderen in februari verliet om bij Trintignant in te trekken, sloeg eind juli volledig door toen zijn nieuwe vriendin van haar (derde) ex-man een smsbericht kreeg, waarin deze voorstelde om met hem en hun kinderen op vakantie te gaan.

De exacte gebeurtenissen in het Domina Plaza-hotel in de Litouwse hoofdstad Vilnius, waar beiden verblijven wegens filmopnamen van Trintignant, kennen in de media twee versies: Cantat slaat zijn vriendin tijdens de ruzie krachtig tegen het hoofd (wat de autopsie zou hebben uitgewezen) of de zanger geeft de actrice een duw waardoor deze met haar hoofd tegen een hard object valt (volgens Cantats herinnering). In elk geval ligt Trintignant na afloop roerloos op de grond van hun hotelkamer.

Cantats reactie op het voorval heeft nog het meest weg van een wanhopige poging tot herinterpretatie van Shakespeares Romeo en Julia. Wanneer de rockster zijn geliefde levenloos ziet liggen, drinkt hij een cocktail van alcohol, drugs en medicijnen en legt zichzelf naast haar neer, kennelijk in de hoop zo samen met Trintignant uit het leven te stappen.

Alleen, zonder succes: Cantat wordt uren later wakker en roept de hulp in van Trintignants broer Vincent. Artsen konden Trintignant niet redden. Cantat, die spreekt van een tragisch ongeluk, wordt opgesloten in een Litouwse gevangenis, waar hij volgens zijn advocaat nog maar een wens heeft: sterven.

Met dit drama is een voorlopig einde gekomen aan een band die de Franse alternatieve muziekscene juist weer enig aanzien gaf. Sinds Les Negresses Vertes en Mano Negra in de jaren tachtig met hun latijnse potpourri-rock ook de Angelsaksisch georiënteerde muziekliefhebbers op hun hand kregen, is er ten zuiden van België weinig nieuws meer gebeurd. Met uitzondering natuurlijk van Manu Chao, de uit Spaanse ouders geboren Fransman die vanuit Barcelona muzikaal ten strijde trekt tegen de uitwassen van de mondialisering.

Niet voor niets leverde juist hi ¿ j een belangrijke bijdrage aan de single die Noir Désir internationale bekendheid gaf. Wie niet beter weet, hoort in Le vent nous portera een lied van Manu Chao - vooral door dat repeterende, hoekige rammelgitaartje (inderdaad door hem bespeeld). 'Wij waren súper-enthousiast over die single', zegt Denise le Clercq van Universal-Nederland. 'Het is een heel gevoelig nummer. Alleen jammer dat de rest van het album zo anders is. Daardoor is de single niet representatief.'

Dat album, des Visages des Figures, ontbeert inderdaad de zomerse zoetheid waarvan Le Clercq graag wat meer had gehoord. Vreemd is dat niet. Noir Désir mag ideologisch gezien op een lijn staan met Manu Chao, in muzikaal opzicht is de band uit Bordeaux veel serieuzer, melancholischer, donkerder.

Vragen over hoe hun muziek zou vallen bij het publiek stelt de band zich bewust niet. 'Vervuiling', noemde Cantat dit soort overwegingen in Le Monde. 'Hoe kunnen we vrij werken en schrijven als we ons ongerust maken over klanten? Die hebben we niet.'

Begin jaren tachtig opgericht als new waveband, groeide Noir Désir uit tot een kwartet dat tien jaar later in eigen land de vergelijking met grungebands als Nirvana prima kon doorstaan. Ten opzichte van zijn vijf voorgangers bevat des Visages des Figures minder rock en meer experimenten, die zowel doen denken aan dEUS en Radiohead als aan Jacques Brel.

Ondanks die koerswijziging blijft de wereld voor de band niettemin een grote chaos, en dat zal de wereld weten ook, getuige een nummer als L'Europe, een oekaze van 23 minuten en 43 seconden tegen het Europa dat steeds meer op de Verenigde Staten begint te lijken ('produisez du spectacle et de l'entertainment comme on dit chez nos frères d'Outre-Atlantique'). Overigens was er oorspronkelijk een versie van dat liedje dat drieënhalf uur duurde.

Franse jongeren kunnen het dwarse gedrag van Noir Désir uitstekend waarderen. Meer dan anderhalf miljoen cd's schaften zij aan van de band die bij optredens folders van linkse actiegroepen uitdeelt; een protesttournee organiseerde tegen de extreem-rechtse politicus Jean-Marie Le Pen; steun betuigde aan het Palestijnse volk middels concerten in Syrië en Libanon; dertigduizend mensen via zijn website mobiliseerde om te pleiten voor een betere beloning voor roadies en theatertechnici, en verder geregeld van leer trekt tegen de commerciële platenindustrie, weigert interviews te geven aan rechtse media en veelal bedankt voor televisieoptredens omdat het medium 'niet te verenigen is met de eisen die wij aan onszelf stellen'.

Zo'n berg principes maakt alleen wel kwetsbaar. Critici hebben Cantat en consorten geregeld gevraagd of het wel deugt: foeteren op Universal terwijl je geld verdient met een contract bij dochtermaatschappij Barclay, of in Syrië ageren tegen Israëls 'onderdrukking' van de Palestijnse bevolking, zonder in dat land een woord te zeggen over het aanzienlijke gebrek aan democratie.

'Wij wilden de personen die het concert hebben georganiseerd niet in gevaar brengen', reageerde Cantat toen Le Monde hem vorig jaar met die dubbelhartigheid confronteerde. 'Wij kwamen niet voor het regime maar voor de mensen.' De suggestie dat de band in dat geval gerust ook in Israël kon optreden, bijvoorbeeld voor tegenstanders van de regering-Sharon, wees Cantat af: 'Nee. Wel in de bezette gebieden, met de Palestijnen.'

Allicht gaat het te ver om Cantats desastreuze gedrag in Litouwen geheel toe te schrijven aan de onmenselijk hoge morele eisen die hij zichzelf en zijn band heeft gesteld. In elk geval was zijn alcohol- en drugsgebruik zo stevig dat regisseuse Nadine Trintignant na de dood van haar dochter waarschuwde dat Cantat 'dringend medische hulp' nodig heeft.

Wie liever op zoek gaat naar aanwijzingen in Cantats songteksten, zal in elk lied wel wat vinden. Bijvoorbeeld in het laatste couplet van Le vent nous portera:

Terwijl het getij stijgt/(en) ieder opnieuw de balans opmaakt/breng ik jouw stof weg/naar de diepten van mijn duisternis.

Voor wat het waard is.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden