Duwt een register lobbyisten in de schaduw?

Prominent in elke discussie over lobbytransparantie: het lobbyregister. Als we maar eens wisten wie er eigenlijk allemaal rondloopt in lobbyland - dat zou het alvast wat minder ondoorzichtig maken. Toch? In Amerika bestaat sinds 1995 zo'n register. Doet dat wat het moet doen?

De website waar Amerikaanse lobbyisten zich kunnen registreren. Beeld Lobby Disclosure US

Kijk je naar de cijfers, dan zie je tussen 1995 en 2007 een stijgende lijn in het aantal lobbyisten in de Verenigde Staten. Met een piek in 2007: volgens het register liepen er toen bijna 15 duizend lobbyisten rond in Washington D.C. Maar vanaf daar slaat het om. Van 2007 tot aan vandaag een dalende lijn, met nog iets meer dan 11 duizend lobbyisten in 2015.

Wordt er soms minder gelobbyd in de Verenigde Staten? Is er misschien op bezuinigd in de economische crisis?

Die vraag stelden ook onderzoekers van de Sunlight Foundation, een Amerikaanse ngo die werkt aan transparant bestuur. Ze interviewden lobbyisten, lobbybureaus en headhunters om te snappen wat er aan de hand is.

Beleidsadviseurs

Wat bleek? Terwijl het aantal registraties met een kwart daalde, groeide volgens de onderzoekers een andere groep: professionals die door bedrijven worden betaald om beleid te beïnvloeden, zonder lobbyist te heten. Als beleidsadviseur bijvoorbeeld, of 'government relations advisor'. Zo heette de American League of Lobbyists voortaan de Association of Government Relation Professionals.

Schaduwlobbyisten, noemen ze die. 'Ze doen vergelijkbaar werk, maar weten de definitie van lobbyist te omzeilen', licht de Nederlandse hoogleraar Public Affairs Arco Timmermans toe. Zo moet je minstens 20 procent van je tijd voor een klant lobbyen om lobbyist te heten - daarbuiten valt het onder strategisch beleidsadvies.

Lobbyregulering in Nederland komt eraan

Maar waarom daalde het aantal geregistreerde lobbyisten in Amerika pas sinds 2007? 'Een aanscherping van de wet', zegt Timmermans. Tot die tijd was inschrijving relatief onschuldig; je kon het voor de zekerheid gewoon doen. Maar sinds 2007 moet wie zich registreert ook aanvullende financiële gegevens delen. Lobbyisten die dat niet doen, riskeren een forse boete.

Twee stappen vooruit in transparantie, een stap achteruit de schaduw in, concluderen de onderzoekers. 'De strengere regulering in de VS heeft gezorgd voor een groter ongrijpbaar deel lobbyisten in de VS', zegt Timmermans.

We staan aan de vooravond van lobbyregulering in Nederland, zegt Timmermans. 'De vraag is: kun je lobby zinvol registreren, of verplaatst een deel zich daarmee onvermijdelijk naar de schaduw?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.