Duurzame katoen wordt nauwelijks verkocht

Katoen, het meest milieuonvriendelijke gewas ter wereld, wordt steeds duurzamer verbouwd. Maar die vooruitgang wordt in de kiem gesmoord omdat grote bedrijven weinig ervan afnemen.

Een Ethiopische vrouw controleert het machinaal spinnen van katoen. Beeld null
Een Ethiopische vrouw controleert het machinaal spinnen van katoen.

De productie van 'duurzame' katoen is sterk toegenomen in de laatste tien jaar. Maar de vraag naar deze katoen blijft sterk achter bij het aanbod. Daardoor wordt slechts 20 procent van de wat milieuvriendelijkere katoen als zodanig verkocht, de rest gaat de markt op als doorsnee katoen. Dat staat in een vandaag verschenen rapport van Rank a Brand, die het beleid van 37 grote katoenafnemers onder de loep nam. Rank a Brand is een merkenvergelijkingssite die consumentenmerken in diverse sectoren beoordeelt en vergelijkt op duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Wereldwijd wordt 25 miljoen ton katoen per jaar geproduceerd. De textielindustrie is een grote afnemer van katoen. Circa 32 procent van de grondstoffen die deze industrie gebruikt bestaat uit katoen. Katoen is het meest milieuonvriendelijke gewas ter wereld. De traditionele productie van katoen kent een hoog pesticidengebruik en een hoog verbruik van water. Met de juiste kennis en materialen kan katoen ook verbouwd worden met minder pesticiden en water. Die katoen is wat duurzamer dan gangbare katoen, maar kan nog steeds niet milieuvriendelijk worden genoemd.

De productie van duurzamere katoen nam sterk toe in de laatste tien jaar maar de vraag blijft sterk achter. Van de totale hoeveelheid geproduceerde 'duurzame' katoen wordt 80 procent verkocht als regulier katoen. Deze katoen is daarna niet meer te traceren als duurzaam.

Het onderzoek van Rank a Brand werd uitgevoerd met behulp van vragenlijsten. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van drie milieuorganisaties: Solidaridad, Wereld Natuur Fonds en Pesticide Action Network UK. De vragenlijst bestaat uit drie categorieën: beleid, inkoop duurzame katoen en de herkomst van de katoen. IKEA kwam als beste uit de bus. Van de 37 bedrijven scoorden er 29 laag tot zeer laag. Die lage scores waren vooral te wijten aan het feit dat de bedrijven veelal geen inzicht gaven in de totale hoeveelheid ingekochte katoen en de hoeveelheid duurzamere katoen die wordt ingekocht. Ook is de herkomst van de katoen vaak niet te achterhalen. De hoofdconclusie van het onderzoek is dat de meeste bedrijven nauwelijks een beleid voeren ten aanzien van duurzame katoen. Het onderzoeksrapport met de titel Sustainable Cotton Ranking wordt vandaag gepubliceerd.

IKEA had de hoogste score. De voornaamste reden hiervoor is dat IKEA met name duurzame katoen koopt en inzicht geeft in de katoeninkoop en de herkomst van het katoen. In totaal bestaat 78 procent van de door IKEA ingekochte katoen uit duurzame katoen. Het concern gebruikt katoen met name voor producten zoals meubels en gordijnen. De katoen voor deze producten kan langdurig van dezelfde leveranciers worden ingekocht. Kledingbedrijven daarentegen zijn afhankelijker van de mode en moeten daarom vaker wisselen van leverancier volgens Bram Verkerke van ontwikkelingsorganisatie Solidaridad. Ook H&M scoorde hoog. Het concern wilde niet openbaar maken hoeveel katoen op jaarbasis gebruikt wordt, maar gaf wel inzicht in hun leveranciers. Het is niet bekend hoeveel ton katoen de 37 onderzochte bedrijven in totaal op jaarbasis inkopen. De 37 bedrijven vertegenwoordigen wel de top van de wereldwijde gebruikers van katoen.

In de afgelopen tien jaar zijn boeren met name overgestapt op de productie van duurzamer katoen om een stabieler inkomen te creëren en voor betere werkomstandigheden te zorgen. Boeren die mee werkten aan de initiatieven 'Fair Trade' of 'Organic cotton' krijgen 20 eurocent meer per ton katoen. Het deel van de oogst dat niet als duurzaam wordt verkocht, wordt aan de man gebracht als conventioneel katoen. De boeren lopen dan het financiële voordeel mis en krijgen niet de waardering van duurzame productie. Hierdoor ontstaat het gevaar dat boeren stoppen met de productie van de duurzame variant. De kans om de wereldstandaarden voor de katoenproductie significant te verbeteren gaat dan mogelijk verloren.

Er zijn diverse redenen waarom de vraag naar duurzamere katoen lager is dan de geproduceerde hoeveelheid. Sommige bedrijven willen grote hoeveelheden inkopen en een tijd lang was het aanbod lager dan hun vraag. Die reden is nu niet meer van toepassing omdat het aanbod nu groot genoeg is. Duurzame katoen is soms duurder, voor sommige bedrijven is de hogere prijs een drempel. De kledingindustrie is complex omdat er in de hele keten van productie tot verkoop vele bedrijven vertegenwoordigd zijn. De keten kent naast het kledingatelier ook onder andere een weverij en een spinnerij. De verduurzaming moet in de hele keten worden doorgevoerd . De complexiteit van de keten is een hoge drempel voor bedrijven om 'duurzame' katoen in te kopen.

De werkelijke resultaten wijken af van de resultaten in het rapport omdat bedrijven niet de benodigde cijfers openbaar maken. De bedrijven die goed scoren zijn dan ook de bedrijven die wel inzicht geven in hun inkoop en de herkomst van de katoen. Zonder de benodigde inkoopgegevens is geen duidelijk beeld te vormen van hun inkoopbeleid.

De 37 grootverbruikers van katoen kunnen een zeer belangrijke rol spelen in de verdere uitbreiding van de meer verantwoorde katoenmarkt. Hierdoor kunnen meer boeren omschakelen naar duurzame katoenproductie. Het is van groot belang dat de 37 onderzochte bedrijven een duidelijk signaal afgeven naar de markt door een sterk beleid te hanteren. Openheid in de inkoop van duurzame katoen is nodig. De meeste firma's dienen ook de inkoop van duurzame katoen te vergroten. Solidaridad verwacht dat als de 37 marktleiders het goede voorbeeld geven dat andere bedrijven zullen volgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden