Reportage Bosatlas van de Duurzaamheid

Duurzaam leren leven met de nieuwe groene Bosatlas

Hoe behandel je duurzaamheid op school? De nieuwe Bosatlas van de Duurzaamheid moet uitkomst bieden. Voor het eerst wordt studenten van de lerarenopleiding gevraagd mee te denken voor het bijbehorende lesmateriaal.

Studenten van de lerarenopleiding aan de Hogeschool Rotterdam werken aan hun eigen lessen aan de hand van de Bosatlas van de Duurzaamheid. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Opdracht: ga naar buiten, op zoek naar waterstofbussen in Rotterdam-Zuid. ‘Duurzaam vervoer zegt middelbare scholieren heel weinig: ze weten niet dat de bus die ze nemen op waterstof rijdt. Zo verplaats je het naar hun belevingswereld’, vertelt Alicia Mijnans (21), toekomstig docent aardrijkskunde.

Op de zevende verdieping van de Hogeschool Rotterdam leggen studenten van de lerarenopleiding de laatste hand aan hun eigen lessen voor bij de Bosatlas van de Duurzaamheid, een speciale uitgave van de bekende Bosatlas. Het boek behandelt in 150 pagina’s onder meer klimaatdoelstellingen, circulaire economie, voedselverspilling en de Natura 2000-gebieden. De studenten hebben de opdracht gekregen aanvullend lesmateriaal te bedenken: opdrachten, excursies of vragen waarbij leerlingen de nieuwe Bosatlas moeten gebruiken.

Er zijn de afgelopen jaren vaker speciale thema-edities van de Bosatlas verschenen, maar dit is de eerste keer dat de lerarenopleidingen een bijdrage leveren aan het lesmateriaal. Begin volgend jaar worden, met ondersteuning van verschillende ministeries en sponsoren uit het bedrijfsleven, tienduizend gratis exemplaren van de atlas verspreid onder middelbare scholen in Nederland, samen met een selectie van het materiaal dat de studenten ontwikkeld hebben.

Waterwandeling

Met de kranen en schoorstenen van de haven op de achtergrond laten ze zien wat ze hebben bedacht. Een waterwandeling door Rotterdam bijvoorbeeld. ‘Wij wilden de lesmethode graag toepassen op onze eigen stad’, zegt Lennard Glasbeek (21, aardrijkskunde). Tijdens de wandeling moeten leerlingen watermonsters nemen uit de Westersingel en de Leuvehaven, de monsters testen en vergelijken. ‘Bij het onderzoek komt de Bosatlas kijken.’

De leerlingen worden verwezen naar een van de pagina’s over zoet water in Nederland en een kaart met duurzaamheidsinitiatieven voor de Maas. Feitje: de rivier is verantwoordelijk voor bijna 10 procent van het zoete water dat Nederland binnenkomt.

Beeld Noordhoff Bosatlas

De gedetailleerde atlas levert de vierdejaarsstudenten soms ook nieuwe inzichten op. ‘Ik wist niet hoe weinig zoet water beschikbaar is en hoe efficiënt we daarmee moeten omgaan. Dat proberen we met deze opdracht de leerlingen ook mee te geven. In Nederland zijn we gewend altijd goed drinkwater te hebben, maar dat is helemaal niet zo vanzelfsprekend’, zegt Rick (23, geschiedenis). Van al het water op aarde is 3 procent zoet en daarvan is slechts 0,26 procent direct bruikbaar.

‘Ons weer lijkt steeds meer op dat van Midden-Frankrijk’, staat bij een temperatuurkaartje van Nederland waarop Bordeaux de plek van Vlissingen heeft ingenomen. Wie denkt dat de warmte goed nieuws is, kan doorbladeren naar hoofdstuk 5, ‘Water’: ‘9 miljoen Nederlanders wonen in overstroombaar gebied.’ De atlas laat er geen twijfel over bestaan: klimaatverandering is een probleem, de mens heeft een belangrijk aandeel in het veroorzaken van dit probleem en is dus verantwoordelijk voor het oplossen ervan. 

Actueel boek

Veel hoofdstukken en kaartjes in de Bosatlas gaan over die oplossingen én over wat er al gedaan wordt, van minder vliegen tot plannen voor waterstoffabrieken op de Noordzee. Dit maakt het een actueel boek – zelfs het hitterecord van enkele maanden geleden is erin verwerkt – en laat zien hoe er nu over klimaat gedacht wordt.

Maar is duurzaamheid en klimaatverandering niet een te politiek thema? Kun je dat zomaar bij middelbare scholieren neerleggen? Hanneke Maasland, coördinator van de minor Big History en Duurzaamheid aan de Hogeschool Rotterdam, vindt van niet: ‘Wij houden ons uit de politieke discussie en zitten zo dicht mogelijk op de wetenschap’, aldus Maasland. ‘En hier is wetenschappelijke consensus over.’

De Hogeschool organiseert ook jaarlijks een discussie rondom klimaat. ‘Vroeger verdedigde één groep studenten het standpunt dat het klimaat verandert door menselijk toedoen, een andere groep vertegenwoordigde de klimaatsceptici’, zegt Maasland. ‘Maar daar zijn we vier jaar geleden mee gestopt: dat standpunt is gewoon niet meer houdbaar.’ Inmiddels is het duurzaamheidspakket een van de grootste minoren aan de lerarenopleiding. De meesten worden later leraar aardrijkskunde of biologie, maar geschiedenis en natuurkunde zitten er ook bij.

Natuurkundeleraar in spe Mark Pedersen (23) bedacht samen met zijn groep een excursie naar de raffinaderij van ExxonMobil in het Rotterdamse havengebied. ‘Leerlingen zien op tv voornamelijk dat zware industrie slecht en milieuvervuilend is’, zegt hij. ‘Maar bij zo’n uitstapje kun je ook al laten zien welke stappen er nu al worden genomen om de productie van brandstoffen te verduurzamen.’

Beeld Noordhoff Bosatlas

De vierdejaars geven zelf ook al les op middelbare scholen. Leeft duurzaamheid eigenlijk onder de leerlingen? ‘Bij mij in de klas wel,’ zegt Ronja Visser (26, biologie) die lesgeeft op het vmbo, ‘iedereen weet wat de plasticsoep is.’ Jasmijn Keijzer (23, aardrijkskunde) opent haar lessen met ‘Aardrijkskunde in het nieuws’. ‘De laatste tijd hebben we het veel over stikstof, pfas en de boeren en de bouwers. Dan zie je dat ze er wel vanaf weten, maar vooral via sociale media en minder via kranten of televisie.’

Zelf actie ondernemen voor duurzaamheid gaat voor sommige scholieren wel ver. Mijnans: ‘Ik ga écht niet korter douchen mevrouw, zeggen ze dan.’ Geen vliegschaamte in de klas? ‘Totáál niet. Ze zeggen: mevrouw, zo gaaf, ik ga naar Amerika! Ze komen nooit enthousiast binnen met een verhaal dat ze op vakantie zijn geweest naar Limburg. Jammer eigenlijk: dat zou heel leuk zijn.’ Maar klimaatontkenners zijn in de klas niet te te vinden. ‘Ze zijn niet sceptisch over klimaatverandering, ze weten er gewoon nog niet zo veel vanaf.’

‘Als docent moet je het goede voorbeeld geven’, zegt Sam Tamerus (23, biologie). ‘Je kunt klein beginnen en de klas aansporen om afval te scheiden, en dat vervolgens met de hele school doen. Bewustwording is belangrijk. ‘Maar je mag nooit een leerling je mening opdringen’, zegt Visser. ‘Het allerbelangrijkste is om je leerlingen kritisch na te leren denken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden