Duurste station ter wereld uitgemaakt voor dikke dino

Is het een wegvliegende vogel? Het skelet van een stegosaurus? Is het een aanwinst voor de stad? Of een kwestie van weggegooid geld?

Drie dagen voor de opening wijst weinig erop dat men klaar is voor de Grote Dag.Beeld Billie Ward

Van de vele vragen die de World Trade Centre Transportation Hub - een prestigieus metro-en treinstation van architect Santiago Calatrava recht tegenover het 9/11 Memorial - al jaren omringen, kan er sinds kort één met zekerheid worden beantwoord. De meest prangende: wanneer gaat dat ding nu eindelijk eens open?

Vandaag, na zeven jaar vertraging en een kostenoverschrijding van 2 miljard dollar (1,8 miljard euro), is het zover. Dan opent het 'duurste station ter wereld'. Een ondergronds knooppunt in Manhattan dat het station onder de verwoeste Twin Towers vervangt, en elf metrolijnen verbindt met de treinen van en naar New Jersey. Maar dat vooral bekend en berucht is om wat er boven de grond uitsteekt: een dramatisch wit gebouw, dat als een gevleugeld dier oprijst tussen de omringende spiegeltorens. Een onmiskenbare Calatrava.

Drie dagen voor de opening wijst weinig erop dat men klaar is voor de Grote Dag. Op de hoek van Liberty en Church Street, bij een van de nieuwe ingangen, moeten de stoeptegels nog worden gevoegd en staan bouwvakkers over de bedrading van de roltrap gebogen als chirurgen over een open hartoperatie. Het terrein rond Calatrava's gevleugelde gevaarte oogt als een rommelige bouwplaats.

Beeld flickr

Oculus

Toch kunnen reizigers hier vandaag vanaf drie uur 's middags (21 uur Nederlandse tijd) afdalen naar een gangenstelsel dat zich onder vier blokken uitstrekt, naar talloze perrons, en naar de stationshal, de Oculus genaamd - een marmeren vlakte ter grootte van een voetbalveld dat twee verdiepingen verzonken in de grond ligt, Calatrava's vogeloverkapping. De hal lijkt op een kathedraal, met witte stalen ribben die doorlopen tot in de nok van het puntdak, waar overvloedig daglicht door binnenstroomt. Vanwege de grote onderbroken vloer en de overhellende balkons wordt de Oculus een modern day Grand Central genoemd, het glorieuze, historische stationsgebouw in het midden van Manhattan.

Toch heeft de directeur van de Port Authority, de overheidsinstelling die opdracht gaf tot het station, koopwroeging. Een 'symbool van overdaad' noemde hij Calatrava's creatie afgelopen week tegen online krant Politico.

Treintje

Want vier miljard dollar bedraagt het hele project. Terwijl er dagelijks 'maar' 200 duizend reizigers gebruik van zullen maken (Penn Station, een ander knooppunt op Manhattan, verstouwt 600 duizend forensen per dag). Veelgehoorde vraag: Is dat niet wat veel eer voor een treintje naar de overkant van de Hudson? Of zoals een hoogleraar Transport aan de NYU onlangs verzuchtte: 'This is the fucking train to Jersey.'

Ja, het is veel geld. Calatrava, 'a very high risk architect', staat bekend om zijn lyrische ontwerpen en zijn kostenoverschrijdingen - neem alleen al zijn bruggen in de Haarlemmermeer.

Toch soupeerde de Oculus (319 miljoen dollar) niet het grootste deel van de kosten op. Die werden veroorzaakt door eisen die het bouwproces bemoeilijkten (de metro moest blijven rijden, de 9/11 monumenten moesten op tijd afkomen). Orkaan Sandy richtte in 2012 voor miljoenen schade aan. Bovendien moest het ontwerp terreurbestendiger worden gemaakt. Dat gaf de Oculus, door Calatrava bedacht als een sierlijke duif, volgens critici eerder het voorkomen van een lompe dinosaurus met een hanenkam over zijn rug.

Beeld getty

Aanjager

Maar de grootste aanjager van de overdaad is de geschiedenis. Want dit is niet zo maar een station voor 'de fucking trein naar Jersey', dit is een station op getraumatiseerde grond. Grond waarop de Port Authority eind jaren zestig de twee hoogste torens ter wereld liet bouwen. Grond waarop bijna drieduizend mensen omkwamen bij de terroristische aanslagen, onder wie 84 werknemers van de Authority zelf.

Calatrava's ontwerp moest dus niet alleen een station zijn, maar ook een monument - dat lijkt in de discussie rond de Transportation Hub wel eens te worden vergeten. Het eerste monument, als het aan de Port Authority had gelegen. Die achtte zich de aangewezen kandidaat om heel Ground Zero te herontwikkelen - waren het niet háár torens? Een andere corporatie passeerde haar echter, en verleende Daniel Libeskind de opdracht voor het One World Trade Centre - een wolkenkrabber als wraak op de tragedie van 9/11. Een mislukt monument, oordeelden veel critici. Want: inwisselbaar; Libeskinds ontwerp is te zeer aan commerciële belangen aangepast.

Dat laatste kun je van Calatrava's ontwerp in elk geval niet te zeggen. Prijzig? Absoluut. Geslaagd? Dat moet nog blijken. Onopvallend? Zeker niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden