Duurdere medicijnen

DE gezondheidszorg vraagt steeds meer geld, onder meer vanwege de steeds duurdere geneesmiddelen die de moderne biotechnologie ontwikkelt. Minister Borst zal dan ook zeer tevreden zijn over de voorspellingen dat het DNA-onderzoek de behandeling met medicijnen in de toekomst veel goedkoper zal maken....

Dankzij de farmacogenetics, oftewel de kennis van de invloed van genen op de werking van geneesmiddelen, kunnen medicijnen straks op maat worden voorgeschreven. Patiënten krijgen daardoor geen overbodige medicijnen meer, en worden ook behandelingen bespaard met te grote bijwerkingen.

Helaas voor minister Borst is dit scenario buitengewoon onwaarschijnlijk. Het zou uniek zijn als een nieuwe technologische ontwikkeling de geneeskunde goedkoper maakt. Tot nu toe is altijd het omgekeerde gebeurd. Gezien een aantal ontwikkelingen zal ook de toepassing van farmacogenetica de geneeskunde alleen maar duurder maken.

In de farmaceutische industrie is al jarenlang een grote concentratie aan de gang. De afgelopen tien jaar zijn er meer dan vijftien fusies geweest en de voorspelling is dat er uiteindelijk maar vier of vijf zeer grote farmaceutische bedrijven zullen overblijven. Minder bedrijven betekent minder concurrentie en hogere prijzen.

Bovendien investeren die bedrijven thans astronomische bedragen in het DNA-onderzoek. In het jaar 2000 gaven de vier voornaamste bedrijven in de VS meer dan zes miljard euro uit en dat geld moet worden terugverdiend. Ook de ontwikkelingskosten van geneesmiddelen zullen gaan toenemen.

De technologieën staan nog in hun kinderschoenen. En het gebruik van onvolwassen technologie maakt de kans op mislukkingen groter. Die mislukkingen zullen moeten worden terugverdiend op de middelen die uiteindelijk de eindstreep halen.

Daarbovenop komen dan de kosten van de farmacogenetica. Om relaties te leggen tussen genen en de activiteit van het nieuwe medicijn, zullen kostbare studies bij grote aantallen patiënten nodig zijn. Die zullen de ontwikkeling van de nieuwe middelen nog eens extra duur maken. En waarom zou de industrie veel geld uitgeven met de kans dat uit genetisch onderzoek blijkt dat het medicijn niet bij iedereen kan worden toegepast?

De mega-industrieën zijn voor hun overleving juist steeds meer afhankelijk van zogeheten blockbusters, medicijnen voor zo veel mogelijk patiënten met omzetten van minstens een miljard euro per jaar.

Maar laten we even aannemen dat de farmaceutische industrie bereid is die investeringen te doen en in de toekomst in de bijsluiter van elk nieuw medicijn staat welke genen de werking positief of negatief beïnvloeden. De betekenis voor de toepassing in de dagelijkse praktijk zal beperkt blijken.

Genetische testen zijn niet goedkoop en kosten al gauw duizenden guldens, als alles wordt meegerekend. Iedere patiënt die een geneesmiddel krijgt, zo'n test laten ondergaan is onhaalbaar, zelfs als in de toekomst de kosten van DNA-testen drastisch zouden dalen. Die uitgave zal alleen rendabel blijken als een dure behandeling of zeer ernstige bijwerking kan worden voorkomen.

Bovendien moet het betreffende gen relatief vaak voorkomen. Want hoe minder het gen voorkomt, des te meer patiënten een dure test moeten ondergaan om die patiënt eruit te vissen die overbodig behandeld wordt, en hoe onrendabeler een test dus wordt. Zo zijn er nog een aantal beperkingen te bedenken voor de toepassing van farmacogenetica in de dagelijkse medische praktijk, behalve in bijzondere omstandigheden.

Van besparingen op gebruik van medicijnen in de toekomst zal dan ook geen sprake blijken. Beleidsmakers zullen voor de toekomst rekening moeten houden met steeds duurdere medicijnen. Dat zal gaan gelden voor alle nieuwe medicijnen en niet alleen die uit biotechnologische hoek. Een groot moreel dilemma in de geneeskunde wordt dan ook hoe te zorgen dat iedereen van de nieuwe geneesmiddelen kan profiteren. Dat verdelingsprobleem lijkt me een zinniger onderwerp voor bio-ethici dan buitenissige zaken als xenotransplantatie en kloneren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden