Duterte breidt drugsoorlog Filipijnen uit, en hij wordt agressiever en uitgebreider

De Filipijnse president Duterte hervat de campagne tegen drugsdealers. 'Uitgebreider, agressief en hopelijk minder bloedig'. Zijn critici vrezen dat zij nu doelwit zijn, na de sloebers uit de sloppenwijken.

Gedetineerden van de gevangenis in de Filipijnse stad Cebuzitten naakt op appèl tijdens een zoekactie van de anti-drugsbrigade, die deze foto verspreidde. Beeld null
Gedetineerden van de gevangenis in de Filipijnse stad Cebuzitten naakt op appèl tijdens een zoekactie van de anti-drugsbrigade, die deze foto verspreidde.

De Filipijnse president Rodrigo Duterte schortte ruim een maand geleden zijn bloedige 'oorlog tegen drugs' op, maar deze pauze heeft niet lang geduurd. Nu verkondigt de president alweer de hervatting van die 'oorlog', al is het dan volgens een nieuwe formule. 'Uitgebreider, agressief en goed gecoördineerd', zegt zijn politiechef Ronald Dela Rosa, 'en hopelijk ook minder bloedig, of zelfs zonder bloed'.

De campagne tegen drugs, een moordpartij die al aan duizenden mensen het leven had gekost, was bezoedeld door corruptie. Politiemannen gebruikten de 'oorlog' om er een slaatje uit te slaan en ruimden lastige getuigen uit de weg. Na de moord op een Koreaanse zakenman noemde Duterte zijn politie 'rot tot op het bot' en verordonneerde hij de pauze.

'Branden van verlangen'

In de nieuwe campagne zal Dela Rosa speciale, corruptievrije agenten rekruteren voor het vuile werk, gedreven mannen, 'die branden van verlangen'. Niet alleen het personeel, ook de strijd zal veranderen: het doelwit zijn niet langer de arme sloebers uit de krottenwijken, maar de grote jongens, zegt de politiechef: de 'high value targets'.

Dat moet klinken als een vooruitgang, maar waarnemers zien er eerder een dreigement in. De politiechef zegt namelijk niet wie die doelwitten zijn. Het is heel goed mogelijk dat Duterte zijn jachtterrein verlegt naar personen die het niet met hem eens zijn, of aan wie hij gewoon een hekel heeft. De vrees bestaat dat Duterte de Filipijnen gaat besturen zoals hij twintig jaar lang als burgemeester over de stad Davao heeft geheerst.

De Filipijnse president Rodrigo Duterte. Beeld null
De Filipijnse president Rodrigo Duterte.

Moorden in opdracht

De bekentenis van een ex-politieman heeft deze week een nieuw licht geworpen op het schrikbewind dat Duterte in die stad heeft uitgeoefend. De politieman, Arthur Lascañas, heeft voor een senaatscommissie toegegeven dat hijzelf in Davao ongeveer tweehonderd mensen heeft vermoord in opdracht van hogerhand. Hij heeft bekend dat hij deel uitmaakte van het Davao Doodseskader dat opdrachten uitvoerde die van Duterte zelf afkomstig zouden zijn. Vragen werden nooit gesteld, je deed wat werd gevraagd zegt Lascañas, die zelfs persoonlijk goedkeuring gaf voor de moord op zijn twee eigen broers.

Aanvankelijk waren de slachtoffers allemaal kleine criminelen en drugsgebruikers, maar al gauw merkte Lascañas dat steeds meer politieke en persoonlijke vijanden van de burgemeester doelwit werden. Het doodseskader werd een bende huurmoordenaars, zegt Lascañas. Per dode kreeg hij tussen de 350 en 1.800 euro. Voor de moord op één speciale tegenstander van Duterte, diens voormalige vriend en felste criticus, radiopresentator Jun Pala, werd zelfs 3 miljoen pesos (ruim 50.000 euro) uitgeloofd. Pala overleefde twee aanslagen, maar de derde lukte: op 6 september 2003 werd hij met negen kogels doorzeefd.

Arthur Lascañas. Beeld null
Arthur Lascañas.

Dictatoriale heerser

Die moord moest andere critici de mond snoeren, zoals moord op drugsdealers andere drugsdealers moet afschrikken. Maar vaak speelde die afschrikking niet eens meer een rol, zegt Lascañas: een van de slachtoffers was bijvoorbeeld de dansleraar van Dutertes zus Jocelyn. Die moest dood omdat hij Jocelyn alleen maar had verleid vanwege haar geld en omdat Duterte dat maar niks vond.

De bekentenis van Lascañas ondersteunt een eerdere bekentenis van een huurmoordenaar uit Davao, Edgar Matobato. Die getuigde in oktober 2016 al over de activiteiten van het doodseskader en de betrokkenheid van Duterte daarbij. Uit hun bekentenissen komt een beeld tevoorschijn van een dictatoriale heerser die nergens voor terugdeinst en die zijn militie gebruikt om tegenstanders uit te schakelen.

In Davao vielen in de 20 jaar van zijn bewind zeker duizend doden. Sinds Dutertes aantreden als president, op 30 juni 2016, zijn er in de Filipijnen in het kader van zijn 'oorlog' ruim 7.000 mensen vermoord; 2.500 daarvan werden door de politie doodgeschoten, de overigen zijn gedood door anonieme doodseskaders.

Leden van de Filipijnse nationale politie in Manila. Beeld null
Leden van de Filipijnse nationale politie in Manila.

Geen zelfverdediging

De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch heeft 32 recente moorden onderzocht. Het onderzoek bevestigt wat iedereen al vermoedde. De politie beweert steevast dat de verdachte een pistool trok en toen uit zelfverdediging moest worden doodgeschoten. Ooggetuigen daarentegen melden bijna zonder uitzondering dat de verdachte ongewapend was en niet zelden smeekte voor zijn leven voordat de fatale schoten klonken.

Volgens Human Rights Watch blijkt uit het onderzoek duidelijk dat de politie bij vrijwel alle moorden zelf betrokken is, en dat de slachtoffers zonder vorm van proces worden geëxecuteerd.

De acties van Duterte gaan nu ook onder zijn presidentschap verder dan het vermoorden van kleine criminelen. Hij heeft met de moorden landelijk een klimaat van angst gecreëerd die verstrekkende gevolgen kan hebben. De recente arrestatie van de invloedrijke senator Leila de Lima wordt gezien als een voorbode van een bewind waarin geen plaats meer is voor kritiek. De Lima was in de vorige regering minister van Justitie.

Sinds het aantreden van Duterte is zij een van de meeste uitgesproken critici van zijn bloedige methoden. Zij was voorzitter van de senaatscommissie voor de Mensenrechten en leidde het eerste onderzoek naar het Davao Doodseskader. Toen de commissie al te serieus aan het werk ging werd De Lima afgezet als voorzitter. Onder haar plaatsvervanger concludeerde de commissie haastig dat er geen bewijzen waren dat dat doodseskader ooit had bestaan.

De Lima bleef via de senaat en de media actie voeren tegen de moorden. Tot zij op 24 februari werd gearresteerd. Sindsdien zit zij vast op verdenking van 'drugshandel'. De aanklachten tegen haar zijn gebaseerd op verklaringen van gevangen drugshandelaren en volgens De Lima en haar medestanders volslagen belachelijk en politiek gemotiveerd. Zij kan levenslange gevangenisstraf krijgen.

Leila De Lima. Beeld null
Leila De Lima.

Ongrijpbaar

Phelim Kine van Human Rights Watch in het weekblad Time: 'Door senator Leila de Lima te arresteren op basis van deze politiek gemotiveerde aanklachten, heeft president Duterte zijn 'drugsoorlog' nu uitgebreid van de sloppenwijken naar de wetgevende tak van de regering. Niet alleen het parlement, maar ook andere pijlers van de Filipijnse democratie, van de pers tot de rechterlijke macht, moeten nu bevreesd zijn voor de toekomst.'

Duterte negeert alle kritiek en alle bekentenissen. Hij maakt zich ongrijpbaar door het ene moment botweg toe te geven dat hij eigenhandig mensen heeft vermoord en dat het andere moment weer weg te wuiven met de opmerking dat hij dat alleen maar heeft gezegd 'om de boel wat op te jutten'. Wat waar is en wat niet is in zijn wereld nauwelijks van belang. Het enige wat telt, is wat hij zelf vindt. Wie dat niet accepteert, kan het vergaan als Leila de Lima, is de nieuwe boodschap in Dutertes 'oorlog tegen drugs'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden