Analyse

'Dutchbat nog lang geen voltooid verleden tijd'

De Dutchbatmissie in Srebrenica was 'op voorhand onuitvoerbaar', zei minister Hennis zaterdag. De uitspraak is voer voor advocaten: want zegt de minister niet dat de klus onmogelijk was?

Premier Mark Rutte en minister van Defensie Jeanine Hennis hebben een ontmoeting met leden van Dutchbat III.Beeld anp

'Helaas moet je genoegdoening voor Dutchbat in geld uitdrukken.' Onderscheidingen, waarderende woorden, nazorg - het is volgens advocaat Michael Ruperti onvoldoende in de ogen van twaalf Dutchbatveteranen die hij bijstaat in hun gang naar de rechter. Ze klagen de Staat der Nederlanden aan omdat die hen op een onmogelijke missie stuurde, zo maakte Ruperti donderdag bekend.

Het ging al fout vóór de missie naar Srebrenica, die uitmondde in een drama: de moordpartij door Bosnische Serviërs op achtduizend Moslims in en om de enclave die onder bescherming stond van Nederlandse blauwhelmen. De voorbereiding van Dutchbat III was 'abominabel slecht', zoals de verguisde commandant Thom Karremans het uitdrukte. Hij steunt het initiatief van 'zijn mannen' van harte en overweegt volgens zijn advocaat Geert-Jan Knoops eenzelfde stap naar de rechter. Volgens zijn collega Ruperti zullen nog meer Dutchbatters zich, met een claim, aansluiten bij het twaalftal.

'Onrechtmatige overheidsdaad'

Is de verwerking van een nationaal trauma een financiële kwestie? Het heeft er alle schijn van. Er was de rechtszaak van enkele nabestaanden tegen de Staat der Nederlanden. Die had zich verweerd met het argument dat de verantwoordelijkheid voor 'Srebrenica' bij de Verenigde Naties lag, onder wier bevel de Nederlanders opereerden. Na een jarenlange juridische strijd oordeelde de hoogste rechter, de Hoge Raad, dat de Nederlandse regering 'effectieve controle' over de militairen uitoefende. Vorig jaar betaalde de regering een schadevergoeding aan de families Mustafic en Nuhanovic. Elektricien Rizo Mustafic en de vader en broer van tolk Hasan Nuhanovic waren weggestuurd van de Nederlandse compound en werden vervolgens vermoord.

De twaalf Dutchbatters die met de klacht van een 'onrechtmatige overheidsdaad' naar de rechter stappen, kunnen hoop putten uit de uitspraak van de Hoge Raad. Die erkende immers de aansprakelijkheid van de staat. Hoopgevend is ook de uitspraak van minister Jeanine Hennis van Defensie dat de missie 'reeds op voorhand' onuitvoerbaar was. Maar die uitspraak, afgelopen zaterdag, was niet de reden om de rechter te stappen - al doet het tijdstip dat wel vermoeden. 'We dachten er al jaren over na: hoe kunnen we de eigen regering verantwoordelijk stellen?', aldus advocaat Ruperti.

Thom Karremans na het ontvangen van een onderscheiding, 2006. Het Openbaar Ministerie ziet in 2013 af van strafvervolging omdat hij volgens het strafrecht 'niet verwijtbaar heeft gehandeld'.Beeld anp

Over de brug komen

Hennis zal zeker als getuige worden opgeroepen. 'Haar woorden geven aan dat we op het juiste spoor zitten.' In een gisteren verspreide verklaring stelt Ruperti: 'Ruim twintig jaar is Dutchbat III verantwoordelijk gesteld voor het falen van de missie, omdat de regering niet openlijk erkende dat het bataljon willens en wetens op een onuitvoerbare missie werd gestuurd. De twaalf ondervinden hierdoor onherstelbare schade op sociaal, emotioneel en financieel gebied.' En ja, daarom moet Defensie met geld over de brug komen.

In kringen van veteranen wordt daar verschillend over gedacht. De terechte vraag om nazorg, waardering en erkenning hoeft niet perse te worden 'omgezet in een claim', zei voorzitter Hein Scheffer van het Veteranenplatform gisteren tegen de NOS. Hij noemde het zelfs 'jammer'. Maar de advocaten Ruperti en Knoops hebben er alle begrip voor. Volgens Ruperti heeft een aantal van de twaalf last van een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Knoops weet uit zijn ervaring als raadsman dat het ministerie slechts 'schoorvoetend' bereid is daar een prijskaartje aan te hangen. Hij stond jarenlang een Dutchbatter bij die langs juridische weg voldoende nazorg bedong. Uiteindelijk bepaalde de Centrale Raad van Beroep, in dit geval de hoogste rechter, dat de man recht had op een schadevergoeding.

Lees ook:

Anne Mulder was als 25-jarige militair in Srebrenica, hij weet hoe de veteranen zich voelen. 'We werden totaal vernederd.'

Daarmee lag er een rechterlijke uitspraak over de fase ná de uitzending. 'Geen rechter heeft ooit een principiële uitspraak gedaan over de aansprakelijkheid van de overheid in de eerste twee fases van een missie: de voorbereiding en de uitvoering', aldus Knoops. PTTS is niet het enige waaronder Dutchbatters te lijden hebben gehad. 'Er is in veel gevallen sprake van aantoonbaar carrièreverlies; mensen konden hun latere baan niet uitvoeren, opleidingen konden niet worden afgemaakt.'

Volgens Knoops zijn veteranen 'ambivalent' over een financiële tegenprestatie van het ministerie van Defensie. Sommigen zijn blij met erkenning voor hun werk en hoeven geen geld te zien. De uitspraak van Hennis kan meer Dutchbatters tot de conclusie brengen dat ook tegenover hen onzorgvuldig is gehandeld. Immers, haar uitspraak over de op voorhand kansloze missie geldt heel Dutchbat III. Knoops stelt dan ook dat Hennis zelf 'de deur heeft opengezet voor aanvullende claims'.

Liet Hennis zich iets nieuws ontvallen?

Het was geen slip of the tongue van minister Jeanine Hennis van Defensie, toen zij zaterdag op Veteranendag toegaf dat de Dutchbatmissie in de jaren negentig 'op voorhand onuitvoerbaar' was en dat Nederlandse militairen feitelijk op een onmogelijke missie zijn gestuurd. De bewindsvrouw sprak afgelopen jaar indringend met Dutchbatters over hun ervaringen en wilde hen met deze woorden nog eens doelbewust 'een hart onder de riem steken'. Juridisch zegt zij daarmee niets nieuws, benadrukt het ministerie van Defensie.

'De parlementaire enquêtecommissie concludeerde in 2003 al dat de missie onuitvoerbaar was', zegt een Defensiewoordvoerder.


Toenmalig minister Henk Kamp drong ook al aan op rehabilitatie - en deelde in 2006 een insigne uit aan de Dutchbatters. 'De val van de enclave is u ten onrechte aangerekend', zei Kamp destijds tegen veteranen over de val van Srebrenica, waarna achtduizend Moslimmannen werden vermoord. 'Het nationale onbehagen over de trieste afloop werd afgereageerd op commandant Karremans en zijn troepen. U stond er alleen voor. En dit herinneringsteken is de voltooiing van het eerherstel voor u en Dutchbat.'

Ondanks de eerdere publieke erkenning, had Hennis na de vorige Veteranendag - in juni 2015 - gehoord dat veel Dutchbatters toch nog met ellende thuiszitten na hun uitzending. Zij heeft hen daarom daarna samen met premier Mark Rutte opgezocht. 'Ik maakte kennis met gevoelens van machteloosheid, schaamte, verdriet en pijn', zei Hennis zaterdag over die ontmoeting. 'Duidelijk is dat de gebeurtenissen van toen, bijna 21 jaar geleden, voor velen nog lang geen voltooid verleden tijd zijn.'

Hennis herhaalde volgens haar woordvoerders niets meer dan de boodschap die Kamp in andere woorden al eerder had gemeld: 'Dutchbat ging zonder adequaat te zijn voorbereid op de specifieke omstandigheden, met onvoldoende middelen en capaciteiten, een zwakke informatiepositie, om vrede te handhaven waar geen vrede was. Een opdracht die, reeds op voorhand, onuitvoerbaar was', aldus Hennis. Volgens aanwe.zigen volgden na de woorden de bewindsvrouw een oorverdovend applaus.

De Defensieminister heeft met haar toespraak over Dutchbat nadrukkelijk niet een aanklacht willen voorkomen of juist willen uitlokken, bezweert het ministerie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden