Dutch uncles

Zouden de Britse ambassadeur en diens persattaché in Den Haag verleden voorjaar langdurig met vakantie zijn geweest en bij terugkeer de oude kranten ongelezen in de oudpapierbak hebben gesmeten?...

Michaël Zeeman

Rome,
Het is ze blijkbaar ontgaan dat het filmdebuut van Geert Wilders, begin april 2008, noch op professionele filmcritici, noch op het grote publiek veel indruk heeft gemaakt. Zelfs de Allah vrezende moslims en de doorgaans zo toegewijde moslimvrezende inlanders, voor wie Fitna toch vooral bedoeld was, hielden zich gedeisd. Hier werd een laat gehoorde artistieke roeping stillekens in de kiem gesmoord door de kieskeurigheid der critici en de onverschilligheid van het publiek.

Rome,
Niet dat onze regering daar vooraf overigens niet nét zo zenuwachtig over was geweest als de Britse kennelijk thans, nu zij de ontgoochelde cineast de toegang tot het land heeft geweigerd.

Rome,
Maandenlang waren in het verborgene maatregelen getroffen om de averij die Fitna, the movie onder de wankelmoediger bevolkingsgroepen in het land verwacht werd teweeg te brengen, zoveel mogelijk te beheersen.

Rome,
Ook de betrekkingen met buitenlanden, waar de mannen baarden dragen en de vrouwen boerka’s, waren in het noodplan betrokken. De ambassadeurs daar hadden vanuit Den Haag instructies gekregen omtrent hun houding daags na de première.

Rome,
Allemaal verspilde moeite, want het werd een sof: komt wel vaker voor in de wondere wereld van de cinema.

Rome,
Maar men herinnert zich vast nog wel de fierheid waarmee de Kamerleden toen voor de nog prille artistieke ambities van hun opgewonden collega opkwamen – en de beslistheid waarmee zij de barricaden op gingen om diens vrijheid van meningsuiting veilig te stellen.

Rome,
De minister-president naar de Kamer laten komen, ja, zowel de minister van Binnenlandse Zaken als die van Buitenlandse: of zij wel goed snik waren, met hun zorgelijke optreden, en of zij wel beseften hoe intimiderend al dat inpraten van nationale veiligheidcoördinatoren op Wilders werkte?

Rome,
Niet, dus – want de vrijheid van meningsuiting en het vrij verkeer van barre meningen van een parlementariër dwingt men liever af in een buitenland dan in de eigen natie. Al die Kamerleden die nu handenwrijvend en met rode konen van plezier van de minister van Buitenlandse Zaken willen dat hij de Britse ambassadeur niet uitnodigt, maar ontbiedt, ja, die het liefst zouden aansturen op een fikse rel van Noordzeekust tot Noordzeekust, hielden zich schuil. Je mag het niet denken, maar het is nog knap lastig om het vermoeden van opportunisme de kop in te drukken.

Rome,
Zij zijn trouwens toch kort van memorie. Want hoe lang is het geleden dat het bestuur van Amsterdam de grootste naoorlogse Nederlandse schrijver, W.F. Hermans, liet weten dat hij niet welkom was in hun stad?

Rome,
‘Heldhaftig’, ‘vastberaden’ en ‘barmhartig’, de Amsterdammers, maar liever niet jegens iemand die er opvattingen op nahoudt die zij niet delen. En herinnert zich iemand nog de van buikpijn vertrokken gezichten van de toenmalige leden van het Nederlandse kabinet toen, eerste helft jaren negentig, enkele particulieren de bedreigde schrijver Salman Rushdie wilden uitnodigen in Nederland een lezing te komen geven?

Rome,
Ronduit verbieden wilden zij dat vanzelfsprekend niet, maar konden die vervelende literatuurliefhebbers niet iets beters bedenken, iets onschuldigers?

Rome,
En stel dat indertijd iemand Jörg Haider voor een parlementaire of buitenparlementaire causerie had willen uitnodigen, zou men daar gemoedelijk op gereageerd hebben? Mij staat nog levendig voor de geest hoe de betrekkingen met Oostenrijk op het spel kwamen te staan toen het die cryptofascistische jodelaars met jagershoedjes behaagd had op hem te stemmen – en de samenwerking met zijn geestverwanten in het Europese Parlement diende te worden opgezegd.

Rome,
Zou het Wilders worden toegestaan Jean-Marie Le Pen voor een dia-avondje naar het Binnenhof te laten komen?

Rome,
Ik wil maar zeggen: een reputatie te verliezen, Nederland, als het om pogingen gaat iemand anders het spreken te beletten en de toegang te weigeren, een reputatie die wij maar liever niet al te veel op de proef moesten stellen. De hoge toon van gisteren staat in geen verhouding tot die van eergisteren – en reken maar dat die overmorgen desgewenst alweer vergeten is.

Rome,
‘Dutch courage’, ‘jenevermoed’, ’t is een staande uitdrukking in het Engels – en een ‘Dutch uncle’ is iemand die ongevraagd kritiek levert. Er zit iets onverdraaglijk huichelachtigs in het enthousiasme waarmee die kritiek nu wordt uitgevent, de rechte ruggen van nu zijn de ineengedoken gestalten van weleer.

Rome,
Je vraagt je intussen af hoe die zorgelijke Britse regering haar confessionele onderdanen van de mohammedaanse denominatie precies percipieert. Zou zij serieus menen dat die nog niet kunnen internetten? En dat die Fitna niet meteen hebben bekeken, verleden jaar, om na te gaan of zij nog in alle onbevangenheid hagelslag en jonge Edammer konden kopen?

Rome,
Ja, enkelen hunner hebben indertijd in Bradford exemplaren van The Satanic Verses in brand gestoken – maar dat gebeurde met de Nederlandse vertaling eveneens. De voorspellende waarde daarvan is, kortom, niet zo groot. Een dvd verbranden is trouwens een stuk moeilijker.

Rome,
Je zou zeggen, een volk dat The Life of Brian aankon, moet zich aanstonds bescheuren om Fitna, the movie, zeker zodra de maker ervan daar in zijn eigen bizarre Engels een toelichting op gaat geven. Maar dat is de Britse delegatie in Den Haag kennelijk allemaal ontgaan.

Rome,
Niet Maxime Verhagen moet die ambassadeur ontbieden, maar zijn eigen minister, David Miliband. En hem dan Wilders, ja, het gehele Nederlandse parlement een exemplaar van John Stuart Mills On Liberty cadeau laten doen. Zodat zij zich eens kunnen verdiepen in de verhouding tussen vrijheid en verantwoordelijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden