Dutch design knoopt banden aan met Oost-Duitsland

Koningin Beatrix en president Gauck openen vandaag een expositie in een 17de-eeuws slot in Oranienbaum.

ORANIENBAUM - Buiten, bij het enige café op de marktplaats, werken ze al aan een Nederlandstalige menukaart. Binnen in het slot, in de tot voor kort donkere, stoffige keldergewelven, is de Delftsblauwe eetzaal sprankelend opgepoetst. Boven in de troonzaal hangt een portret van Máxima.


Alles staat klaar voor de terugkeer van de Hollanders naar het plaatsje Oranienbaum - en daarmee, zo hopen de bewoners, misschien zelfs van economische voorspoed naar deze Oost-Duitse regio. Eind 17de eeuw bloeide het hier immers ook, dankzij een Hollandse vorstin, een ver familielid van Beatrix.


De aanleiding voor de hoop? In de oude slotkamers opent vandaag een tentoonstelling over hedendaags 'Dutch Design'. Spannend ziet het eruit, de moderne stijl tussen de deels vervallen slotmuren, maar dat had ook onopgemerkt kunnen blijven. De opening wordt echter verricht door president Joachim Gauck samen met koningin Beatrix, zodat Oranienbaum even het diplomatieke centrum van Duitsland wordt.


In het plaatsje, waar Oost-Duitse leegstand zich mengt met idyllische landrust, strijkt twee dagen lang een circus neer van camerateams, diplomaten en beveiliging. De regionale tv bericht er al een week over, de eerste toeristen stromen toe, en de burgemeester, die na de val van de Muur de contacten met Nederland heeft aangetrokken, hoopt dat het zo blijft.


Ze hebben het hier al eens eerder gezien. De Hollandse prinses Henriëtte Catherina van Oranje-Nassau liet hier eind 17de eeuw het slot bouwen, en haar architecten vormden het oord naar Hollandse stijl. Nauwelijks iemand kent haar nog, deze dochter van stadhouder Frederik Hendrik en Amalia van Solms. Johann Georg II von Anhalt-Dessau trouwde graag met haar, Nederland was toen welvarender dan Duitsland. Ze kreeg van hem het oord 'Nischwitz', gaf het de naam van de Oranjes, en liet er bierbrouwerijen en glasblazerijen openen.


Nicole Uniquole, de curator van de tentoonstelling, kan er lyrisch over worden. Een 'sterke vrouw', noemt ze Henriëtte Catherina, die het hier na de dood van haar man voor het zeggen kreeg. Ze opent demonstratief een vensterluik, licht vloeit de kamers in, uitzicht opent zich op de classicistisch aangelegde tuin. 'Zo heeft ze voor het raam gestaan, als vrouw alleen', zegt Uniquole.


De Haagse designkenner heeft het verhaal van de vergeten vorstin gecombineerd met jonge en gevestigde Nederlandse ontwerpers. De rode draad is het 'Hollandse handwerk'; Henriëtte had een voorliefde voor luxe ambachtelijkheid, en ook bij het internationaal bekende Dutch Design is dit al jaren een trend, zegt ze.


Licht en wc

Uniquoles project staat aan het eind van een lange diplomatieke weg rond de renovatie, die komende jaren met 24 miljoen nog wordt voortgezet. De Nederlandse staat stak al in de jaren negentig geld in de eerste werkzaamheden, de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt en de bond volgden. Beatrix opende er in 2004 een zaaltje en zou er nu weer één openen. De Nederlandse ambassade vroeg Uniquole hiervoor een plan te leveren.


Maar al bij haar eerste bezoek aan het slot wist ze dat het groter moest. Juist die delen van het slot die nog niet gerenoveerd waren, wilde ze gebruiken. Het bleek er 'geen Versailles' te zijn, maar juist intrigerend 'onaf'. In de DDR was het een archief geweest, een opslagplaats vol dozen. Nadien stond het leeg, vervallen. Pas sinds drie maanden, zegt Uniquole, is er licht en is er een wc. Zelfs de organisatie vroeg haar, toen ze haar plan presenteerde: 'Maar wat zie je er dan in?'


De afgebladderde muren vertellen verhalen, vindt ze. Ze dook het archief in van de Kulturstiftung Dessau-Wörlitz, die het slot beheert ('ik viel bijna flauw van wat ze daar allemaal hadden') en kreeg toegang tot het Koninklijk Archief in Den Haag. Ze legde verbanden tussen toen en nu. Tot haar verrassing kwam het politieke element erbij toen beide staatshoofden erin toestemden de tentoonstelling te openen.


Het slot, midden in Saksen-Anhalt, is daarmee als vanzelf uitgegroeid tot nieuw centrum voor Nederlands-Duitse betrekkingen. Barokschilderijen van Henriëtte en haar familie staan nu naast de hedendaagse ontwerpen van onder anderen Hella Jongerius, Viktor & Rolf en Bernard Heese. Die laatste ontwierp tientallen kristallen vazen voor de 'spiegelzaal'.


In Oranienbaum vindt een confrontatie tussen culturen plaats: tussen oude kunst en nieuw design, maar ook tussen de Duitse en Nederlandse mentaliteit.


Zo liggen er in de jachtkamer handschoenen van echte ratten (Eefje Sandmann) en een tot hert verbogen verwarmingsbuis (Guus van Leeuwen). Humor hebben de Nederlandse ontwerpers, lichtvoetig en morbide, iets wat de Duitse designwereld niet kent, zegt Uniquole.


Even wennen zal de Hollandse esthetische aanpak wel zijn, vooral voor de Oost-Duitse bezoekers. Het slot is immers bewust 'ruw' gehouden, en Uniquole hoopt zelfs dat de verdere renovatie de 'onafheid' niet wegpoetst. Ze weet dat de Oost-Duitsers dat anders zien. Die hebben genoeg armoede gezien en verlangen juist naar de terugkeer van glans.


Maar uiteindelijk heeft men elkaar prima begrepen, daar in Oranienbaum, zegt ze. Veel bewoners hebben nu iets met de expositie te maken, al is het maar dat ze hout bezorgen. De Kulturstiftung is tevreden met de ongebruikelijke opstelling en Uniqole heeft al plannen voor een nieuw project in het slot. Wat haar betreft blijven de Hollanders in Oranienbaum.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden