'Dust of Uruzgan' is het mooiste

Muziek speelt een belangrijke rol bij militaire missies. De beste zanger van Kamp Holland, Iain Campbell Smith, treedt zaterdag op in Nederland.

AMSTERDAM Het moet een angstaanjagende ervaring zijn geweest voor de bewoners van het Afghaanse dorpje in de Baluchivallei dat eind 2007 door Nederlandse troepen werd veroverd. Uit grote luidsprekers op het dak van een pantserwagen - om inwoners te informeren over de goede bedoelingen van ISAF - schalde het snoeiharde lied Feuer Frei van de Duitse metalband Rammstein. Op de daken van de lemen huizen begonnen soldaten te hakken en te zagen. Het geweer in beide handen horizontaal boven hun hoofd houdend.


Het is een voorbeeld van de rol die muziek kan spelen tijdens een militaire missie. Muziek pept op voor een gevechtspatrouille, biedt ontspanning als je alleen onder je klamboe ligt en brengt troost als een collega sneuvelt. Eén majoor, die Afghaanse soldaten trainde in de buurt van Chora, neuriede een liedje van Burt Bacharach als vrouwen en kinderen zich uit de voeten maakten: 'What the world needs now, is love, sweet love.' Dan wisten zijn mannen: dat wordt weer vechten.


'Ik probeer voor iedereen iets te draaien', zei sergeant Fabian, beter bekend als DJ Salute. Hij deelde in 2009 zijn onderkomen met een Afghaanse kameelspin, genaamd Paulus. Hij organiseerde af en toe karaoke-avonden. 'Er zitten hier 18- en 50-jarigen. De een wil 50 Cent, de ander Roxette.' De Australiërs haken in op Men at Work, de Slowaken - die het kamp niet af mogen -- krijgen I want to break free van Queen.


De tactische rol van muziek is verwaarloosbaar in Uruzgan. Dirigeerden commandanten ooit hun veldlegers via trompet en trommelaar, de moderne soldaat draagt oordoppen die dichtslaan boven een bepaald decibelniveau. De Apache-gevechtshelikopters spelen geen Wagner, zoals in de film Apocalyps Now. De manier waarop de luchtmobiele Tijgercompagnie Eye of the Tiger laat schallen, zodra een patrouille heelhuids terugkeert, komt nog het meest in de buurt.


Muziek lijkt vooral een contemplatieve rol te spelen in oorlogsgebied. 'We draaien hier veel U2', zei een aalmoezenier in zijn kapel. Daar kan het kruis aan de muur worden bedekt en heet de zondagsdienst 'het praatje' of 'de overpeinzing'. Dan dienen liedjes als It's a Beautiful Day of I Still Haven't Found What I'm Looking For als aanleiding tot een joviale preek.


Pas als een militair sneuvelt, speelt muziek een cruciale rol. Dan gaat de geestelijk verzorger onder meer op zoek naar de iPod van de dode soldaat. Uit het lijstje 'meest gespeelde liedjes' pikt hij een geschikt nummer voor de herinneringsdienst in de grote onderhoudstent. The way it is van Bruce Hornsby & the Range werd bijvoorbeeld gespeeld bij het afscheid van de 20-jarige Azdin Chadli.


Dan klinkt ook steevast Brothers in Arms van Dire Straits. Er is afgelopen jaren veel bij geslikt en gehuild:


Now the sun's gone to hellAnd the moon's riding high.Let me bid you farewell.Every man has to die.


Als de kist daarna stapvoets naar een wachtend vrachtvliegtuig wordt gereden, dient de taptoe gespeeld te worden door een speciaal ingevlogen trompettist. Dat signaal riep eeuwen geleden Nederlandse soldaten op terug te keren naar hun kazerne.


In Uruzgan is de trompet echter verdrongen door de doedelzak. Stad en land werden afgebeld, na een dodelijk incident, voor een doedelzakspeler. 'Mijn instrument is nu eenmaal sterk verbonden met de militaire wereld', verklaarde de Australische majoor die de gesneuvelde korporaal Luc Janzen uitgeleide deed. 'De doedelzak ging voorop in de Eerste Wereldoorlog en is luid genoeg om over motorgeluiden heen te komen.'


De majoor koos het Schotse lied Morag of Dunvegan voor de militaire uitvaart. 'De lage, repeterende tonen, doen je nadenken, en stilstaan', vindt hij. Janzen en veel van zijn eerder gesneuvelde collega's verlieten het operatiegebied met de Amerikaanse hymne: Amazing Grace. Tot tevredenheid van veel deelnemers aan de multinationale ceremonie.


Nu de Nederlanders aan het inpakken zijn, dringt de vraag zich op: heeft de vijfjarige missie nieuwe muziek opgeleverd? De Achterhoekse zanger Bennie Jolink was al in 2006 ter plekke, maar speelde geen nieuwe nummers. Oe-, oe-, oeroezgan, suggereerde zijn publiek nog.


Het duo Nick & Simon schreef in datzelfde jaar het lied De Soldaat:


Hij werd uitgezonden door NederlandNaar het verre landWaar het zo gevaarlijk is.


Na herschrijving van de tekst, zodat de hoofdfiguur niet langer sneuvelt, was het plaatje een tijdje populair op radiozender Uruzgan FM.


Dat speciale station draaide vooral verzoeknummers en twee jaar later ook het lied Hoog in de lucht van de zingende infanterist Dominique Vos:


Ik ga op een missiever weg van dit levenen laat alles achterwaar ik zo van hou.


In de praktijk luisteren Nederlandse soldaten meestal naar hun eigen iPod tijdens rustmomenten, terwijl verderop de tolken - vaak jonge studenten uit Kandahar - naar Afghaanse pop luisteren. Afghaanse soldaten maken van een leeg olieblik nog een trommel of een gitaar en dagen graag hun Nederlandse trainers uit voor een dansje.


Ook op Kamp Holland is met overgave gespeeld op de zogeheten zonneweides achter de slaapcontainers. Het militaire bandje NoSync speelde deze zomer evergreens als Get Back en Walk on the wild side. Een vrouwelijke anesthesist en een verpleegkundige vormden een achtergrondkoor, een Australische korporaal ontpopte zich tot blueszanger.


Het mooiste liedje over de missie in Uruzgan, stellen betrokkenen, is echter geschreven door de Australische folksinger Iain Campbell Smith - artiestennaam Fred Smith. De diplomaat schreef het lied Dust of Uruzgan over de heftige uitzending van twee infanteristen. Smith omzeilt clichés door een waargebeurd verhaal te vertellen en dorpen en tactische procedures accuraat te omschrijven.


Over de Nederlandse bondgenoot schreef Smith het grappige liedje Niet swaffelen op de Dixie. De schuine tekst past in een lange traditie van soldatencabaret op buitenposten. Smith werd een bekendheid in Australië na een documentaire over zijn aanpak in Oost-Timor. Daar leerde hij de taal en maakte samen met bewoners een muziek-cd.


Australië zond de zingende diplomaat voor een jaar naar Uruzgan. Deze week heeft Smith verlof en treedt hij op in Nederland.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden