Dus zijn wij zoo onverenigbaar

Domineesdochter Heleen Hille Ris Lambers was de muze van dichter-scheeparts Jan Slauerhoff. Brieven en ansichtkaarten in het Letterkundig Museum getuigen van deze onvervulde liefde....

'La muse de l'amour rustique', schreef de dichter-scheepsarts Jan Slauerhoff (1898-1936) voorin het exemplaar van zijn bundel Clair-obscur (1927) dat bestemd was voor de Friese domineesdochter Heleen Hille Ris Lambers. Tot 10 november is het boek, opengeslagen bij die opdracht, te bezichtigen in het Letterkundig Museum in Den Haag. Vorige maand verwierf het museum enkele boeken, 72 brieven en ansichtkaarten van Slauerhoff uit de nalatenschap van Heleen.

In twee vitrines liggen boeken, een paar brieven en een foto van Heleen met punaise-afdruk (bijschrift: 'Zij vergezelde hem in elke kajuit'), en het ontroerende telegram dat moeder Slauerhoff op 6 oktober 1936 naar Heleen in Merano zond: 'Jan gisteravond overleden.' Het is een voorproefje van wat ons te wachten staat, als eind volgend jaar een complete uitgave verschijnt in de reeks Achter het Boek, verzorgd door Wim Hazeu.

Hoeveel het museum voor het materiaal heeft betaald, wil directeur Anton Korteweg niet zeggen. Zeker is dat mevrouw Hille Ris Lambers, de jeugdliefde van Slauerhoff aan wie hij gedurende zijn hele rusteloze leven openhartige epistels zond, die nog bij leven heeft geschonken aan de schrijver H.C. ten Berge. Hij heeft hieruit een kleine bloemlezing openbaar gemaakt: Van een liefde die vriendschap moest blijven (Arnhem, 1992).

Duidelijk wordt nu dat het boekje van Ten Berge in menig opzicht onvolledig is. Over ruim een jaar zullen we de precieze inhoud kennen van deze brieven uit de periode 1927-1936, door zijn biograaf Slauerhoffs 'plaatsvervangend dagboek' gedoopt.

In Jorwerd bloeide er korte tijd iets op tussen de jonge student medicijnen en twee van de predikantsdochters. Zus Annie wilde met Jan verder, maar hij niet met haar. En op zijn vraag aan Heleen, of zij van hem hield, schreef het dorpskind terug: niet genoeg om je vrouw te worden.

Later schaamde zij zich voor die 'idiote brief'. Ze heeft op verschillende momenten in haar leven getracht hem aan zich te binden. Maar hoewel hij haar trouw is blijven schrijven, tot een romance kon het niet meer komen.

31-7-1928: 'Ik geloof helemaal niet zoo meer aan 't geluk door 't passen van karakters bij elkaar; nog wel aan leven waarin beide(n) hun gang kunnen gaan als aparte individuen die samenkomen als ze dat verlangen, niet als ze dat moeten, zooals in 't Hollandsche huwelijk. Ik meen te moeten gelooven dat dit laatste toch voor jou 't beste is. Ik zou dit ook zoo graag willen, maar ik kan dat niet meer. Dus zijn wij zoo onverenigbaar, dat is ellendig, maar het is zoo.'

12-9-1928: 'Maar ik ben zoo bang dat je gevoelens verspilt, heusch voor jou is ook alleen het absolute geluk goed.'

Slauerhoff heeft indrukwekkende romantische gedichten geschreven over zijn landelijke liefde: De terugkeer, Na jaren, De gouvernante en ook de klassieker Voor de verre prinses .

Later zwierf hij over de wereldzeeën, terwijl Heleen in het Italiaanse Merano als verpleegster werkte. In het jaar voor zijn dood kwam de aan tbc lijdende dichter nog bij haar kuren, overhandigde Heleen 'vele foto's van mijzelf, met punaisegaatjes erin' (zoals ze Ten Berge schreef ).

Daarna reisde hij naar Villa Carla in Hilversum. Van daar schreef hij haar lange brieven. 3-9-1936: 'Je hebt ongelijk te denken dat ik 't leven niet bemin. Meer dan de meesten heb ik er van genoten, veel te veel soms, wat mij ook geen goed heeft gedaan. (...) En is het feit dat ik ondanks de allerongunstigste omstandigheden als het varen en veel ziek zijn nog zooveel publiceerde, is dat niet eerder een blijk van levenslust?'

Op 21 september 1936 schreef de 'kaduke' dichter zijn 'Helen' nog een briefje dat eindigt met 'Eerst beter zijn'. Uitgeteerd gaf de Hollandse poète maudit, 38 jaar oud, korte tijd later de geest.

Brieven van Slauerhoff aan Heleen Hille Ris Lambers. Letterkundig Museum, Den Haag. Maandag gesloten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden