Durven Saoedische vrouwen vandaag het rijverbod te trotseren?

Vandaag is het de bedoeling dat Saoedische vrouwen het rijverbod trotseren door de auto te nemen. Durven ze dat ook, nu de regering heeft gedreigd met arrestaties?

Een vrouw uit Saoedi-Arabië achter het stuur. Beeld ap

Te oordelen naar het enthousiasme op Facebook voor de actie Women2Drive, kruipen vandaag heel wat vrouwen in Saoedi-Arabië achter het stuur. De vraag is hoeveel van hen het verbod van de autoriteiten inderdaad zullen trotseren en een ritje gaan maken met de auto.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft een sfeer van 'intimidatie' geschapen rond de actie, zegt Hatoon al Fassi, vrouwenrechtenactiviste en hoogleraar geschiedenis, vanuit de hoofdstad Riyad. Ook op Twitter zijn dreigende boodschappen geplaatst. Zelf heeft ze daarom besloten vandaag toch maar niet de weg op te gaan.

Eerder had het ministerie slechts gewaarschuwd dat verstoring van de openbare orde niet zou worden getolereerd, in het midden latend of dat sloeg op vrouwelijke chauffeurs dan wel op mannen die de actie willen verstoren. 'Maar de afgelopen dagen is de toon verhard', volgens Al Fassi. 'Vrouwen - onder wie ikzelf - kregen telefonisch te horen dat ze zullen worden gearresteerd als ze gaan autorijden.'

Geen taboe maar verbod
Voor het eerst heeft het ministerie expliciet laten weten dat het vrouwen in Saoedi-Arabië verboden is auto te rijden. Dat is 'het goede nieuws' van deze week, zegt Al Fassi met een zeker cynisme: de autoriteiten hebben zichzelf te kijk gezet. 'Duidelijk is nu dat het een verbod van de staat is en niet een 'maatschappelijk taboe', zoals de koning en andere leden van het vorstenhuis altijd hebben beweerd.'

Ook ziet ze 'scheuren' in het staatsapparaat. Het ministerie van Verkeer bijvoorbeeld liet zich bijzonder toegeeflijk uit over de campagne Women2Drive en het ministerie van Justitie stelde dat niets in de islam zich verzet tegen vrouwelijke chauffeurs. Ook in de staatsmedia klinken her en der milde geluiden.

De Saoedische wetgeving kent geen verbod op autorijden voor vrouwen. Het probleem is echter dat vrouwen geen rijbewijs kunnen krijgen. De afgelopen jaren hebben diverse Saoedische vrouwen daartegen geageerd door filmpjes van zichzelf, al autorijdend, op Facebook te zetten. Ook in de aanloop naar de actie vandaag hebben vrouwen zulke filmpjes geplaatst.

Niet zomaar ritje maken
De organisatoren van de actie roepen alleen vrouwen op tot deelname als zij in het bezit zijn van een buitenlands rijbewijs, zegt Annemarie van Geel van bureau Faraasha, die in het Golfgebied de maatschappelijke positie van vrouwen onderzoekt. 'Ze willen dat alleen vrouwen de weg op gaan die echt kunnen rijden.' Maakt een vrouw immers brokken, dan keert zich dat tegen de campagne: zie je wel, ze kunnen het niet.

Ook wordt vrouwen aangeraden niet zomaar een ritje te maken, maar met een praktisch doel. Dit om aan te tonen dat zelf rijden voor veel Saoedische vrouwen pure noodzaak is. Niet iedereen kan zich een privéchauffeur veroorloven.

In haar blog op faraasha.nl voert Van Geel Manal al-Shareef op, een gescheiden vrouw zonder mannelijke familieleden om haar te vervoeren of haar zoontje naar school te brengen. In mei 2011 stapte ze in de auto, werd gearresteerd en belandde in de gevangenis. Het leidde een maand later tot een landelijk protest, waaraan ongeveer veertig vrouwelijke chauffeurs deelnamen.

Status van minderjarige
Achter de campagne Women2Drive gaat een breder ongenoegen schuil: dat over de tweederangspositie van vrouwen in het uiterst conservatieve koninkrijk. Vrouwen hebben feitelijk de status van minderjarige, niet die van mondige burger. Voor het minste of geringste hebben zij de toestemming nodig van hun mannelijke voogd (meestal echtgenoot of vader). De strenge scheiding der seksen in het openbare leven legt vrouwen grote beperkingen op.

Saoedische vrouwen zijn steeds beter opgeleid en de weerstand tegen de uitwassen van het voogdijschap groeit. Als reactie daarop komen echter ook de conservatieven in het geweer tegen de rebelse vrouwen.

Dinsdag verzamelden zich ongeveer 150 islamitische geestelijken bij een van de paleizen van de koning in Riyad om te protesteren tegen de 'samenzwering van autorijdende vrouwen'. Sommigen beschuldigden de Verenigde Staten ervan de campagne te hebben opgezet. Eerder al had een geestelijke beweerd dat vrouwen door een auto te besturen schade oplopen aan hun eierstokken.

De conservatieven vrezen moreel en maatschappelijk verval als vrouwen zelfstandig op pad gaan en doen wat ze willen. Maar het voogdijschap kan leiden tot absurde situaties. De schatrijke prins Al-Walid bin Talal heeft een vrouwelijke piloot voor zijn privévliegtuig. Zodra zij met het toestel is geland in Riyad, moet haar chauffeur haar oppikken op het vliegveld.

Lang niet alle vrouwen hebben behoefte aan toestemming om auto te rijden. Van Geel citeert in haar artikel Asrar, een 19-jarige inwoonster van Jeddah, die het voor vrouwen niet veilig vindt. Mannen rijden 'als gekken', zegt ze. 'Het is levensgevaarlijk op de weg. Moet ik dan van Riyad naar Jeddah gaan rijden, 1.000 kilometer op de lange, eenzame wegen door de woestijn? Wat als ik een ongeluk krijg? Alle politieagenten zijn mannen. Dan moet ik alles regelen, alleen, met een man die geen familie van me is. Ik moet er niet aan denken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.