Column

'Durft Nederland na vliegramp sancties aan?'

Beeld epa

Aan alle manmoedigheid komt een eind, zodra woorden in daden moeten worden omgezet, zegt columnist Thomas von der Dunk. 'Dan is elk land erg voor sancties, alleen graag niet ten koste van de eigen economie.'

Welke idioot bij Malaysia Airlines heeft besloten haar vliegtuigen uitgerekend over die kleine strook Oost-Oekraïne te laten vliegen? Dat is toch de goden verzoeken? Anderen vliegen al veel langer om.

De (burger)oorlog die daar al enige maanden woedt, wordt immers niet met pijl en boog uitgevochten. Er zijn al eerder een aantal Oekraïense gevechtsvliegtuigen door de separatisten neergehaald. Aanwijzingen dat zij over Russische raketten beschikken - die evenmin als hun tanks bij de buurtsuper zijn aangeschaft - waren er ook al langer.

Een en ander lijkt mij voldoende reden om wereldwijd eens grondig het luchtroutebeleid te herzien. Wat dat betreft is al wel, verstandig genoeg, door diverse maatschappijen besloten om de luchthaven van Tel Aviv voorlopig links te laten liggen, zolang ook daar raketten afgaan.

Direct na het neerhalen van de MH17 deden de meest wilde complottheorieën de ronde, maar de werkelijkheid is vermoedelijk eenvoudiger. Geen van de bij het conflict betrokken partijen - Kiev, het Kremlin of het zooitje ongeregeld in Donetsk - heeft enige politieke of militaire reden om een hoog overvliegend burgervliegtuig neer te halen: daarmee jaagt men de wereldopinie slechts nodeloos tegen zich in het harnas. Wel heeft elk van de partijen er veel baat bij om de daad in andermans schoenen te schuiven.

Waarschijnlijker
Veel waarschijnlijker is dat degenen die de aanslag hebben gepleegd, het voor een militair vliegtuig hebben aangezien, en dat maakt het - in combinatie met enige andere zaken - het meest waarschijnlijk dat de raket door separatisten is afgevuurd. Het veel professionelere Russische of Oekraïense leger zelf zou zo'n verwisseling vermoedelijk minder snel overkomen.

Het gaat dus hoogstwaarschijnlijk om een vergissing, waarvan onschuldige burgers, die op geen enkele wijze partij in het conflict waren, het slachtoffer zijn geworden. Om iets dus dat het Westen zelf, als het háár tijdens een eigen oorlog overkomt, meestal gemakzuchtig als collateral damage placht te betitelen - als onbedoelde nevenschade.

De Russische president Poetin.Beeld ap

Nu Nederland daarvan zelf op zo ongekend grootschalige wijze het slachtoffer is geworden, mag men hopen dat in de toekomst Den Haag ook zelf moreel eens wat minder gemakzuchtig is, wanneer eigen soldaten of die van bevriende mogendheden zulke nevenschade aanrichten - bijvoorbeeld als de Amerikanen weer eens per abuis een bom op een Afghaanse bruiloft gooien, of de Israëli's tijdens een 'zelfverdedigingsoperatie' vier op het strand spelende Palestijnse kinderen aan flarden schieten.

Dubbele aantal dode burgers
Van dat vermogen tot (zelf)reflectie blijkt tot dusverre op het Binnenhof nog weinig, zeker ter rechterzijde. Van de Nederlandse premier is nog geen kritisch woord over het Israëlische militaire optreden in de Gazastrook vernomen, ook al heeft dat intussen aan onbedoelde nevenschade al het dubbele aantal dode burgers dan de Oekraïense tragedie van vrijdag gekost.

Na die aanslag werd al snel allerwegen om bestraffing van de moordenaars geroepen, niet alleen in Den Haag. Ook Washington sloeg dreigende taal uit: wij zullen de politiek verantwoordelijken weten te vinden.

Dat kan men vermoedelijk vergeten, hoe onbevredigend dat ook mag zijn. Er zijn precedenten. In 1988 haalde de Amerikaanse marine een Iraans civiel vliegtuig neer dat zij voor een militair aanzagen. Het aantal doden bedroeg evenveel als nu. Bij mijn weten is geen militair daarvoor door enig tribunaal bestraft, en evenmin zag president Reagan reden af te treden.

Dat Poetin een leugenachtige stokebrand is, en zijn Nieuwe Rusland een maffiastaat met een ziek wereldbeeld, wordt niet zozeer bewezen door deze vergissing, als wel door wat erop volgde en wat eraan voorafging. Daarover is door anderen al voldoende gezegd. Wel moet daarbij opgemerkt worden dat als de Russische annexatie van de Krim een legitieme reden voor sancties vormt, men bij de met etnische zuiveringen gepaarde Israëlische annexatie van grote delen van Palestina niet kan blijven wegkijken.

Niet langer kan wegkijken
Er is nog iets, waarbij Den Haag niet langer kan wegkijken. Opnieuw wordt in Brussel manmoedig gesproken over forse economische sancties als Poetin niet meewerkt en zijn trawanten rond Donetsk niet tot de orde roept. Dat wordt inderdaad hoog tijd, want het Kremlin wijkt alleen voor kracht.

Maar aan al die manmoedigheid komt een eind, zodra woorden in daden moeten worden omgezet. Dan is elk land erg voor sancties, alleen graag niet ten koste van de eigen economie. Integendeel: ieder gaat zelfs vrolijk verder met het afsluiten van profijtelijke bilaterale dealtjes. In plaats daarvan dient Parijs of Londen uiteraard geen oorlogstuig aan Moskou meer te verkopen (ook geen al toegezegd), en Rome South Stream stop te zetten.

Maar ook Nederland moet de hand in eigen boezem steken, en dan bovenal de partij van de premier. Het gaat om Belastingparadijs Nederland en de Amsterdamse Zuidas als crimineel knooppunt van Russische miljardairs. De vorige VVD-staatssecretaris voor belastingen wilde deze rotte kip met gouden eieren niet slachten; hopelijk denkt zijn opvolger daar beter over. Op het bedrijfsleven zelf hoeven we, sinds Wientjes in een Volkskrantinterview de moraal aan de politiek heeft uitbesteed, niet te rekenen.

De Volkskrant berichtte maandag dat de leverancier van de fatale raket zijn geld bij ons heeft gestald. Met andere woorden: er zijn dus Nederlanders die zo aan de dood van tweehonderd landgenoten leuk hebben verdiend. Misschien dat als we het toch over schadevergoeding gaan hebben, in deze gewetenloze kring ook eens wat smartengeld opgehaald kan worden.

Mij zweeft tenslotte steeds die prent van dat gezellige bieronderonsje in Sotsji van onze koning en premier met Poetin voor de geest. Het NRC heeft al tijden een serie lopen, waarbij een oude foto jaren later opnieuw wordt gemaakt. Ik ben benieuwd of dat straks bij het WK van 2018 ook weer kan.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden