Durfkapitalist stort zich op Derde Wereld

Laos waagde de stap: het nationale elektriciteitsbedrijf werd naar de beurs gebracht. Van de opbrengst zijn veel waterkrachtcentrales gebouwd. En dat heeft niet alleen voordelen.

Ontwikkelingssamenwerking is niet meer een kwestie van een ontwikkelingswerker op sandalen die een pomp installeert voor straatarme mensen in eindeloze, droge vlaktes. Ontwikkelingssamenwerking anno nu gaat over een private-equityfonds (oftewel durfkapitalisten) dat in een belastingparadijs besluit voor een aantal miljoenen aandelen te kopen.

Neem het verhaal van het Laotiaanse EDL-Gen, waar Nederland 12,5 miljoen van zijn ontwikkelingshulp in investeerde.

EDL-Gen is een verzameling waterkrachtcentrales van EDL, oftewel Electricité du Laos. Dit electricteitsbedrijf wilde zijn collectie aan waterkrachtcentrales uitbreiden, omdat het een belangrijke leverancier van stroom wil zijn in het stroomgebied van de Mekong. Laos moet 'de batterij van Zuidoost-Azië' worden.

Daarom besloot EDL zijn productiebedrijf met twaalf waterkrachtcentrales te verzelfstandigen en via de beurs te gelde te maken. Op 11 januari was het zo ver: EDL-Gen werd het eerste bedrijf met een notering op Laos' eigen aandelenbeurs. EDL zelf houdt driekwart van de aandelen, maar een kwart werd op de markt verkocht.

De grootste hap van die aandelen werd voor 3,36 miljoen dollar gekocht door het Mekong Brahmaputra Clean Development Fund (MBCDF). MCBDF is een private-equityfonds op het Britse Guernsey, bekend als belastingparadijs en schuilplaats voor zwart geld. De Nederlandse ontwikkelingssamenwerking is een van de grote financiers van dit fonds.

Het gaat om geld van het ministerie dat wordt beheerd door de semi-staatsbank FMO. Daarvan ging maar liefst 12,5 miljoen dollar naar het fonds op Guernsey. Andere beleggers in MBCDF zijn FMO-achtige instellingen in België, Finland, en de Asian Development Bank.

De investering in EDL-Gen is in financieel opzicht tot nu toe een treffer. De aandelen zijn al 30 procent in waarde gestegen. Maar de vraag is wat er zo ontwikkelingshulperig is aan een beurstransactie zoals deze.

En de nog grotere vraag is wat al die dammen zullen betekenen voor de armen van Laos. En voor het milieu. Want het indammen van de Mekong begint behoorlijk de spuigaten uit te lopen, zeggen organisaties als International Rivers en de Maatschappij voor Bedreigde Volkeren. In het Laotiaanse deel van de Mekong en zijn zijrivieren zijn tientallen dammen gebouwd of in aanbouw.

En erg positief is het resultaat niet. Honderdduizenden mensen moesten verhuizen, en voor velen van hen verliep dat rampzalig. Volgens rapporten van de EU en de Wereldbank stierven tienduizenden als gevolg van de slecht begeleide volksverhuizingen. Vooral minderheidsgroepen die in de bergen plachten te wonen, waren de klos.

Volgens David Nieuwendijk, bij de FMO verantwoordelijk voor de investering in het Guernsey-fonds MBCDF, heeft dat echter geen betrekking op de investering van FMO. 'Het gaat om enkele grote dammen waar veel kritiek op is geweest, maar daar zijn wij niet bij betrokken.' Al kan hij ook weer niet helemaal uitsluiten dat ook bij dammen van EDL-Gen wel degelijk onverkwikkelijke zaken zijn gebeurd. 'Voordat wij daarbij betrokken waren.'

Volgens hem is een investering als die in Laos juist goed. Het is rendabel en het betekent een enorme vooruitgang voor de Laotianen, maar private partijen durven zo'n investering niet aan. Nu FMO meedoet, durven zij wel. 'In vijftien jaar tijds is het aantal mensen dat elektriciteit heeft vervijfvoudigd. Dat is een wonder', zegt hij.

Wat er in het verleden allemaal is gebeurd, is niet allemaal fraai, erkent hij. 'Maar wij zijn juist met dit fonds MBCDF in zee gegaan omdat zij mensen ter plaatse hebben, en zij kunnen dus heel goed controleren of aan onze criteria wordt voldaan.'

Dat het fonds op Guernsey zit, heeft volgens hem met belastingontwijken niets te maken. Er wordt geen Laotiaanse belasting mee ontweken; er wordt alleen voorkomen dat er nog in een tweede land belasting moet worden betaald.

Ook met geheimzinnigheid heeft de keuze voor Guernsey niets te maken. 'Guernsey is een plek waarvan elke deelnemer de wetten en regels kent, en daarmee uit de voeten kan.'

Kabinetsbeleid

André van der Vlugt van de ontwikkelingsorganisatie Both Ends maakt zich wél zorgen over deze manier van ontwikkelingssamenwerking, temeer daar die dankzij het aangekondigde kabinetsbeleid waarschijnlijk vaker gaat voorkomen. 'Het kabinet wil een revolving fund (een fonds dat zichzelf uit eigen rendementen weer aanvult) van 750 miljoen euro, en dat zal waarschijnlijk worden beheerd door de FMO. De hoop wordt nu helemaal gevestigd op de zegeningen die de private sector zou brengen, maar de vraag is of je kunt controleren of dat geld wel bij de allerarmsten terechtkomt en de armoede vermindert.'

Wat de Laotiaanse dammen betreft: daar heeft Van der Vlugt grote twijfels over. 'De opgewekte elektriciteit is voor de export, dus niet voor de Laotianen. En de winsten komen terecht in EDL-Gen, dat voor de helft in private handen is. Daaraan verdient dus ook de Laotiaanse overheid weinig.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden