Durf te botsen

'Wat doet een vogel die is opgegroeid in een kooi als je het deurtje openzet? Hij gaat er niet uit....

In Nederland leeft een groep moslimvrouwen die nauwelijks op straat komt. De Somalische Ayaan Hirsi Ali, politicologe bij het wetenschappelijk bureau van de PvdA, roept op het stilzwijgen te verbreken: 'Het merendeel van de islamitische vrouwen hier wordt onderdrukt.'

Hoe ver een islamitische samenleving kan gaan in het wegstoppen van haar vrouwen illustreert een recent, nauwelijks te bevatten incident in Saudi-Arabië. In Mekka kwamen vijftien meisjes om het leven en raakten er 52 gewond, terwijl de religieuze politie hen verhinderde te ontsnappen uit een brandende school: ze waren ongesluierd en droegen niet de verplichte lange zwarte jurk.

De religieuze politie viel de brandweer aan en sloeg de meisjes terug het brandende gebouw in, om te voorkomen dat mannen hun haren en kinderlijke vrouwelijke vormen zouden kunnen zien.

Een extreem voorbeeld uit een streng-islamitisch land?

'Het binnenhouden van moslimvrouwen in Nederland berust op hetzelfde principe', zegt de Somalische Ayaan Hirsi Ali, politicologe bij de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA.

'Neem het Amsterdamse Bos en Lommer. Daar woont een groep vrouwen die je nooit op straat ziet. Nederlanders weten niets van hun bestaan en zij niets van de Nederlanders. Volgens de koran mogen zij het huis niet uit, tenzij gesluierd, onder begeleiding en alleen met een goede reden. Is het volgen van Nederlandse les een goede reden? Dat bepaalt de man.'

Ayaan Hirsi Ali is ontsnapt uit haar 'geestelijke kooi' - de islam houdt haar niet langer gevangen. Ze vindt het de mooiste metafoor voor de positie waarin gelovige moslimvrouwen verkeren. Door hun streng-religieuze opvoeding sluiten ze zichzelf op, 'in hun hoofd', zegt Hirsi Ali. 'Wat doet een vogel die is opgegroeid in een kooi als je het deurtje openzet? Hij gaat er niet uit. Hij houdt zichzelf gevangen.'

Ze weet nog goed hoe ze als meisje van 3 een enorme klap kreeg van haar oma, toen ze, zittend op de grond, haar beentjes spreidde. Benen sla je altijd over elkaar, leerde de kleine Ayaan, en dan nóg leg je er een kleedje overheen. 'Vanaf je 3de ben je je dus al bewust van je vrouwelijkheid en dat je die moet verstoppen', zegt ze - het begin van de indoctrinatie.

Sinds negen jaar woont Hirsi Ali (32), dochter van een Somalische rebel, in Nederland. Het eindstation van een lange zwerftocht, van Somalië naar Saudi-Arabië, Ethiopië, Kenia, Duitsland. Aanvankelijk reisde ze met haar moeder haar vluchtende vader achterna. Toen ze in Kenia werd uitgehuwelijkt aan een fundamentalistische moslim uit Canada, besloot ze na de ceremonie te ontsnappen. Een tante in Nederland bood hulp.

Liefst had ze verzwegen dat ze is uitgehuwelijkt. 'Weer zo'n persoonlijk verhaal. Alsof het alleen om mij gaat, alsof ik een gefrustreerde vrouw ben die een trauma projecteert. Terwijl miljoenen islamitische vrouwen worden onderdrukt.'

De politicologe wil aandacht voor álle islamitische vrouwen in Nederland, 'mijn thema voor de komende twintig jaar'. Na zes jaar als tolk te hebben gewerkt, vaak in abortusklinieken en blijf-van-mijn-lijfhuizen, is ze geschokt over de blinde vlek bij met name links Nederland voor het lot van de moslimvrouw.

Ze koos voor de Wiardi Beckman Stichting omdat de sociaal-democraten staan voor het tegengaan van ongelijkheid in de samenleving. Voor een evenredige verdeling van kennis, macht en inkomen.

Maar: 'Onder linkse denkers in Nederland is het een ideologie geworden om allochtonen koste wat kost te beschermen. Moslims hebben daarvan veel misbruik gemaakt, ook om hun vrouwen te kunnen onderdrukken. De progressieve partijen en media hebben altijd de achterstand van vrouwen veroordeeld, maar zijn daarin uiterst voorzichtig als het om allochtonen gaat, uit angst racisme aan te wakkeren. Terwijl de discriminatie in de moslimgemeenschap, tussen mannen en vrouwen, veel groter is dan die tussen Nederlanders en niet-Nederlanders.'

De schade die niet alleen de vrouwen zelf, maar ook hun mannen, kinderen en de hele Nederlandse maatschappij ondervinden van de ongelijkheid tussen beide geslachten is fors, volgens Hirsi Ali. Armoede is in Nederland bij uitstek een probleem van de allochtone bevolking. De politicologe ziet een rechtstreeks verband met de onderworpen positie van de islamitische vrouw.

Je hoort hier altijd: ''Laat ze toch een hoofddoek dragen, als ze dat willen'', zegt Hirsi Ali. ''Laat ze binnenzitten. Dat is toch hun eigen vrije wil.'' Het is heel wrang om op te merken, maar het gebrek aan keuzevrijheid is juist de grote misstand binnen de islam.'

Anafalbete vrouwen, die hun dag binnenshuis doorbrengen voor de schoteltelevisie, weten niet hoe ze hun kinderen moeten laten deelnemen aan een kennissamenleving als Nederland. 'Door de sfeer waarin zo'n moeder verkeert, vindt ze spijbelen ook onbelangrijk. Zo draag je armoede over.'

Hoe groot de groep islamitische vrouwen is die nauwelijks op straat komt, weet Hirsi Ali niet. 'Daar is nooit onderzoek naar gedaan. Dat zegt op zich al genoeg. Deze vrouwen worden genegeerd.' Doorgaans wonen ze in wijken waarvan de meeste bewoners uit hetzelfde land komen, wat de sociale controle versterkt.

De politicologe spreekt de opvatting tegen dat alleen in fundamentalistische milieus minder waarde wordt gehecht aan de ontwikkeling van de vrouw. Natuurlijk, erkent ze, in Nederland wonen ook onderlegde, moderne moslimmeisjes. Een positieve ontwikkeling, maar ze mogen niet de aandacht afleiden van de veel grotere groep vrouwen die beperkt zijn in hun bewegingsvrijheid en het ontwikkelen van hun eigen identiteit.

'I

n de Koran staat letterlijk: de vrouw is ondergeschikt aan de man. Dat veel islamitische ouders hun dochters heel anders behandelen dan hun zonen, dat meisjes nauwelijks vrijheid hebben en worden opgevoed met het idee dat ze moeten trouwen, een boel kinderen zullen krijgen en hun enige recht later het aanrecht zal zijn, vloeit rechtstreeks voort uit de leer.'

Bespaar haar de tegenwerping dat de Koran weliswaar stelt dat een vrouw moet gehoorzamen aan haar man, maar dat deze woorden heel anders moet worden geïnterpreteerd. De pavlovreactie van Nederlanders die hun onbehagen over misstanden binnen de islam proberen te bezweren. 'Ik zou ze willen vragen zich niet met die discussie te bemoeien. Kijk naar de praktijk. Die is dat het merendeel van de islamitische vrouwen ook hier wordt onderdrukt.'

Diepe ellende zag ze in de abortusklinieken, waar ze moest tolken voor meisjes die zwanger waren geraakt. Een groot deel van de vrouwen die abortus laten plegen is van islamitische afkomst - seks voor het huwelijk is streng verboden, op praten over anticonceptie rust een taboe. Schichtig kwamen ze binnen, in elkaar gekrompen vertelden ze hun verhaal.

'Hij moet eruit', zeiden ze

'Waarom?'

'Hij moet eruit.'

'Maar wat is de reden daarvoor?'

'Ik ben een moslim. Ik kan het thuis niet vertellen. Ik word uitgestoten, ik word vermoord, ik ben heel bang.'

De angst viel af te lezen van hun gezichten, nadat de dokter de ingreep had verricht. Ze hadden een doodzonde gepleegd, die ze in alle eenzaamheid moesten verwerken.

De islamitische gemeenschap en alle 753 gesubsidieerde moslimorganisaties zwijgen als het graf over leed van hun vrouwen in abortusklinieken of in blijf-van-mijn-lijfhuizen, constateert Hirsi Ali. 'De georganiseerde moslims zijn voornamelijk mannen. De aard van deze organisaties is opkomen voor hun eigen cultuur, voor eigen slachthuizen en moskeeën. De achterstelling van de vrouw maakt juist deel uit van die cultuur.'

Problematisch is dat de Nederlandse overheid voor haar informatie over de islamitische gemeenschap afhankelijk is van deze organisaties - zij functioneren als gesprekspartner. Islamitische clubs van geëmancipeerde vrouwen zijn er niet of nauwelijks. 'De enige waarop ik stuit zijn organisaties van vrouwen die het imago van de islam willen verdedigen. Die hun emancipatie uit de Koran willen halen. Ze wisselen recepten uit, houden een hoofddoekencongres.'

Moslimvrouwen zijn bang te vechten voor hun vrijheid, weet ze - ze zitten nu eenmaal in die kooi. 'Het is de angst je familie te schande te maken, om gezien te worden als een slet. De angst om te branden, om naar de hel te gaan. Wat gebeurt er als je straks in het aangezicht van God staat, wat heb je hem te melden? Want je hebt dan wél gekozen voor het aardse. Terwijl ons, jongens en meisjes, van jongsafaan is ingepeperd te investeren in het geloof, in het hiernamaals. Insjallah: mijn leven is in handen van God. Dingen gebeuren alleen als God het wil.'

Ze is een fervent tegenstander van islamitische scholen (haar hele jeugd bracht ze erop door), maar beseft het dilemma van Nederland. Hier is vrijheid van onderwijs, die kun je niet afschaffen.

Alleen: 'De indoctrinatie van meisjes begint daar. Daar leren ze wat toegestaan en wat verboden is. Daar krijgen ze de mentaliteit bijgebracht dat ze zich ondergeschikt moeten maken aan de man. Er wordt vooral in het Arabisch gedoceerd, waardoor voor buitenstaanders heel moeilijk te controleren is wat die kinderen meekrijgen. Terwijl ze niet de gelegenheid hebben zich te mengen met Nederlandse scholieren. Je zondert ze af.'

Kom niet aan met het verhaal dat kinderen van bijvoorbeeld SGP'ers ook op het bijzonder onderwijs zitten. 'Die scholen worden niet bezocht door de BVD. Daar heerst ook geen armoedeprobleem.'

Nederland moet af van de angst te stigmatiseren, vindt ze. Onderzoek de relatie tussen vrouwen achterstand, islam en armoede. Probeer die 753 moslimorganisaties buiten de discussie te houden - hun informatie is niet eerlijk. Voer een gerichte campagne in het onderwijs voor alle moslimmeisjes vanaf de kleuterschool, tot het einde van hun leerplicht. Geef ze de kennis die ze nodig hebben om te emanciperen. Opdat ze later voor zichzelf kunnen kiezen. En bovenal: 'Durf te botsen. Het is onvermijdelijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden