DURF EN PRAGMATISME

KUNNEN twee verstandige mensen die tegenstrijdige opvattingen ventileren toch allebei gelijk hebben? Ja, dat kan. In NRC Handelsblad woedt een mini-columnistenoorlogje tussen Flip de Kam en Eduard Bomhoff over de financiering van de zorg....

Bomhoff heeft ongelijk, schrijft Flip de Kam. Hij vindt het raar dat een econoom zo'n suggestie doet. Als je doet wat Bomhoff bepleit, maak je van de zorg een open-einde regeling. Te voren staat niet vast hoe hoog de uitgaven zullen uitvallen. Zelfs als het waar is dat wachtlijsten in de zorg dodelijke slachtoffers maken, staat het vast dat door te weinig geld voor andere overheidstaken ook doden vallen: door te weinig politietoezicht, verwaarlozing van het onderhoud van onze dijken en ga zo maar door. De baten van extra uitgaven voor de zorg dienen dus altijd te worden afgewogen tegen die van andere overheidsvoorzieningen en tegen de belastingoffers voor de burgers.

Ik vind dat ze allebei gelijk hebben. Ik ben het met Bomhoff eens dat het sterven van patiënten op de wachtlijst een vermijdbare schande is en een groot onrecht voor een rijk land. Maar met Flip de Kam vind ik ook dat we de extra uitgaven voor de zorg moeten blijven afwegen tegen andere prioriteiten en dat we in ieder geval moeten zorgen dat extra middelen doelmatig worden besteed.

Het probleem van de wachtlijsten in de gezondheidszorg is een buitengewoon complex probleem. Het probleem van 'de' wachtlijsten bestaat niet. Wachtlijsten voor verschillende soorten zorg zijn niet met elkaar te vergelijken. Bijvoorbeeld: Veel wachtlijsten in de ziekenhuizen zijn een rechtstreeks gevolg van het feit dat specialisten gemiddeld veel korter zijn gaan werken. Nog niet zo lang geleden waren het vrije ondernemers. Hoe langer ze werkten en hoe meer patiënten ze hielpen, des te hoger het inkomen. Nu verrichten ze hun werkzaamheden in een vast dienstverband met het ziekenhuis en gaan ze bij wijze van spreken gewoon om vijf uur naar huis. Bovendien zijn er veel meer vrouwen in het vak gekomen die vaak in deeltijd willen werken. Dit tekort aan specialisten is alleen weg te werken door er meer op te leiden. Dat kost tijd. Er moet dus meer geld naar de opleidingen, niet naar de specialisten.

Ander voorbeeld: Verpleeginrichtingen krijgen een budget naar het aantal patiënten, ongeacht de zorg die ze nodig hebben. Daardoor zijn mensen die relatief veel zorg nodig of hele dure medicijnen moeilijk te plaatsen. Er zijn inrichtingen die liever een bed bezet houden met een patiënt die nauwelijks zorg nodig heeft en patiënten die dringend heel veel zorg nodig hebben weigeren. Die staan dus op de wachtlijst. Dit mechanisme hangt samen met de wijze van financieren en maar zijdelings met de hoeveelheid geld.

Derde voorbeeld: in de ouderenzorg ontvangen vele duizenden bejaarden die in een verpleeghuis horen, zogenaamde overbruggingszorg in de thuiszorg. Overigens tot volle tevredenheid van de patiënt. De overheid heeft tot nu toe verzuimd aan te geven waar het omslagpunt tussen thuiszorg en verpleeghuis moet liggen. Daarom wordt er een onnodig groot beslag op middelen en menskracht gedaan. Meer geld voor deze vorm van zorg leidt er alleen maar toe dat deze vorm van verspilling groter wordt.

In het algemeen bestaat er een groot verschil tussen de problemen in de curatieve geneeskunde en de zorgsector. In de geneeskunde is de vraag praktisch onbeperkt. Door het gebruik van steeds nieuwere technieken en medicijnen is het leven altijd wel iets langer te rekken, tegen relatief steeds hogere kosten. Kostenbeheersing in die sector is alleen mogelijk via aanbodregulering. Maar in de zorgsector is de vraag wel degelijk te beperken door marktwerking. Niet iedereen wil voor dezelfde kwaal dezelfde zorg en heel veel mensen zijn bereid meer te betalen voor extra's. Dat kan nu niet.

Het probleem van de wachtlijsten in de ziekenhuizen en de zorg is niet op korte termijn weg te werken door de miljardenclaims van ziekenhuizen en verpleegkundigen te honoreren. Maar dat er miljarden en op termijn tientallen miljarden meer nodig zijn voor de zorg staat voor mij vast. Het vereist durf en pragmatisme om structurele oplossingen te laten prevaleren boven het honoreren van emotionele oproepen om acuut veel meer geld in de sector te pompen. Het gewoon doorgaan met het aflossen van de staatsschuld en het consequent aanwenden van de vrijvallende rentelasten voor de gezondheidszorg is zo gek nog niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden