Dure onderzoekers

HET Centraal Planbureau (CPB) bemoeit zich af en toe met wetenschap. Twee jaar geleden heeft het bureau nog een rapport geproduceerd over het uitgeven van wetenschappelijke tijdschriften....

Een week geleden is er een nieuw rapport van het CPB verschenen waarin het bedrijven van wetenschap centraal staat: De pijlers onder de kenniseconomie. Een boek van 260 pagina's. Ik heb het van internet geplukt. Nadat tijdens het afdrukken mijn printer vier keer was vastgelopen, had ik toch een uur later een gedrukt exemplaar in handen. Ik had mijn vuilnisbak al klaargezet. Maar deze keer is het rapport wel interessant.

De nota behandelt onderwijs en onderzoek voor zover deze van belang zijn voor de kenniseconomie. Er staat niet veel nieuwe informatie in. Maar het geheel is handig, omdat veel van die getallen bij elkaar gezet zijn. In veel gevallen wordt Nederland vergeleken met een aantal andere rijke landen. En daaruit blijkt dat ons land het nog steeds redelijk tot goed doet. Beter ook dan ik had verwacht.

Een paar uitschieters wil ik u niet onthouden. Positief is dat de productiviteit van Nederlandse onderzoekers, gemeten naar aantallen publicaties, zeer goed is: de vierde plaats van de wereld. Daarentegen is het aantal publicaties per geïnvesteerde euro een stuk minder florissant. De oorzaak is niet bekend. De auteurs suggereren dat de onderzoekers in ons land relatief duur zouden kunnen zijn.

Negatieve uitschieter is dat Nederland weinig uitgeeft aan onderwijs. Het wordt echt gênant als je kijkt naar de uitgaven voor nieuwe schoolgebouwen. Bij het hoger onderwijs liggen de uitgaven daarvoor zelfs een factor twee lager dan het OESO-gemiddelde. Den Haag heeft wat dat betreft in het verleden een effectieve, maar smerige, bezuinigingstruc uitgehaald. De regering heeft destijds de universitaire gebouwen cadeau gedaan aan de universiteiten. Die instellingen kunnen het onderhoud aan die gebouwen al vele jaren niet meer betalen.

Het bedrijfsleven verricht in Nederland steeds minder wetenschappelijk onderzoek. Research wordt steeds meer het monopolie van universiteiten. De verdeling van de onderzoeksgelden over de verschillende universiteiten blijkt al twintig jaar muurvast te liggen.

De CPB-studie is heel globaal. Er is geen differentiatie tussen verschillende richtingen, zoals bijvoorbeeld exact versus niet-exact. Wat ik ook mis, is een studie naar de kosten van de bureaucratie. Iedereen die een tijd meeloopt in een universitaire omgeving, ziet een schrikbarende toename van het aantal beleidsmedewerkers. Over deze wildgroei zou ik graag wat getallen gezien hebben. Misschien verklaart ook dit waarom in Nederland wetenschappelijke publicaties zo duur zijn.

De samenstellers verwachten dat er een schaarste aan goede onderzoekers zal optreden. De universiteiten zullen er rekening mee moeten houden dat toponderzoekers steeds hogere eisen zullen stellen wat betreft aanwezigheid van onderzoekfaciliteiten en afwezigheid van bureaucratische rompslomp.

Moet er veel veranderen in het Nederlandse beleid? De samenstellers vinden van wel. Dat verwacht je ook van een bureau dat er is om de politiek ter wille te zijn. In het persbericht over de CPB-studie wordt een kromme redenering gebruikt om aanpassing van beleid te verdedigen. Ik citeer: 'Uit internationale vergelijkingen blijkt dat de kenniseconomie redelijk goed presteert. Om te zorgen dat dit zo blijft (...) is vernieuwing nodig.'

In het boek zelf stellen de auteurs overigens vast dat van de meeste beleidsmaatregelen, oude en nieuwe, het niet bekend is of ze enig effect hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.