Column

Dure denkfout in gezondheidszorg

 

Beeld ANP Xtra

De schatkist versus het volk, zo zou je het kunnen samenvatten. De afgelopen weken ging het hier over scholing en de sociale zekerheid, waarbij de conclusie luidde dat bijscholen als je WW krijgt op korte termijn een gat slaat in de begroting, maar op lange termijn meer oplevert dan het kost voor de samenleving. Bijscholen loont.

Iets soortgelijks, zullen we straks zien, speelt rond de gezondheidszorg. Preventie is slecht voor de schatkist op korte termijn, maar goed voor de Nederlandse bevolking op lange termijn. En net als in de kwestie van de sociale zekerheid is in de zorg een hoofdrol weggelegd voor het maken van sommen. De vertegenwoordigers van de schatkist laten sommen maken die gericht zijn op kosten en baten van de overheid op korte termijn. Het volk, gebaat bij verstandig beleid op lange termijn, heeft geen budget om sommen te laten maken, en trekt aan het kortste eind. Den Haag, om het nog iets anders te formuleren, is met de eigen boekhouding bezig, niet met de samenleving.

Zorgkeuzes in Kaart is een recente studie van een technische werkgroep, geleid door de ambtelijke baas van het Zorgministerie. Verder werken mee: mensen van Financiën, het Centraal Planbureau en Economische Zaken. Deze club tjokvol bekwame mensen inventariseerde mogelijke beleidsveranderingen in de zorg. Politieke partijen mochten, anoniem, gedachten en ideeën inleveren, de technische werkgroep rekende ze door. Het doel: buiten de hectiek van verkiezingen om zicht krijgen op wat wel en niet werkt bij aanpassingen in de zorg. Loffelijker kan een streven bijna niet zijn.

Het ging al mis bij de opdracht. De werkgroep moet de effecten onderzoeken. Hiermee 'wordt gedoeld op het budgettaire effect op de collectief gefinancierde zorguitgaven, de inschatting van de mate waarin eventueel een verschuiving optreedt naar particulier gefinancierde zorguitgaven en de directe werkgelegenheidseffecten'. Dus: schatkist, lastenverschuiving, banen. Niemand zal betwisten dat die belangrijk zijn.

Maarre: wat is het effect op de gezondheid? Nog breder: het volk? Daar wordt niet naar gekeken. Politieke partijen worden dus hartelijk uitgenodigd hun ideeën voor te leggen, maar als iemand iets verzint wat goed is voor het volk maar slecht voor de schatkist is de uitkomst negatief. Als het niet zo treurig was, zou je erom kunnen lachen.

Preventie is hiervan een prachtig voorbeeld. De werkgroep bespreekt het onderwerp in hoofdstuk vijf van de publicatie, en geeft er daar blijk van de positieve langetermijngevolgen op de bevolking te onderkennen - ze zijn niet dom of zo. Maar, heet het dan al snel: die gevolgen zijn wel moeilijk, hoor. Lange termijn namelijk, vele schakels, baten die 'buiten de zorg' liggen, lastig kwantificeren ook. En voor je het weet, lees je dan zoiets: 'Zo heeft het tegengaan van overmatig alcoholgebruik ook effect op het verminderen van geweldpleging en het aantal verkeersongevallen. Ook deze effecten worden, voor zover ze geen directe impact hebben op de zorguitgaven, niet meegenomen.' Ja, met de oogkleppen van de staatsboekhouder op reken je mogelijk verstandige beleidsopties gemakkelijk kapot.

De werkgroep geeft er in haar aanbevelingen geen blijk van hiermee te zitten. Men is blij tijdig te zijn begonnen met het analyseren van opties 'voor een volgend regeerakkoord', baalt ervan dat 'ondanks alle inspanningen het voor een aantal beleidsopties nog niet mogelijk (is) budgettaire opbrengsten te berekenen', en formuleert daarom nog wat onderzoeksvragen, ook rond preventie. Geen woord over de foutieve aard van de gemaakte sommen, terwijl ze - zie het hoofdstuk over preventie - best weten dat hun sommen te beperkt zijn om op een verantwoorde manier voor de samenleving als geheel beleidsopties te evalueren.

Het volk is er niet voor de schatkist, de schatkist is van en voor het volk. En het volk verdient betere sommen. Ook rond de zorg.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden