Dun verhaal over dikke moeders

Bewering:

'Obesitas is de oorzaak van vroeggeboorte'

Oordeel:

Samenhang is geen oorzaak, en te dun zijn is misschien nog slechter

Wij wisten het wel: die vette mormels stellen niet alleen hun eigen gezondheid in de waagschaal, maar ook die van hun weerloze nageslacht. 'Obesitas oorzaak van vroeggeboorte,' meldde Medisch Contact, het orgaan van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter Bevordering van de Geneeskunst. En op Nu.nl stond het ook: 'Overgewicht vergroot risico op vroeggeboorte'.


Toch wekt de berichtgeving wel enige verbazing. Allereerst natuurlijk omdat Medisch Contact kennelijk nog steeds het verschil niet begrijpt tussen oorzaak en samenhang - dat er een verband is tussen overgewicht en vroeggeboorte, betekent nog niet dat overgewicht de oorzaak is van vroeggeboorte. Het staat toch vrij duidelijk in het wetenschappelijke artikel waarop de berichtgeving is gebaseerd: 'Overgewicht en obesitas tijdens de zwangerschap waren geassocieerd met verhoogde risico's op vroeggeboorte.' Het was Zweeds onderzoek, waarin Sven Cnattingius en collega's de afloop van maar liefst 1,6 miljoen geboorten in verband proberen te brengen met de queteletindex van de moeder.


Er is nog een reden tot verbazing. Eerst de bevindingen zoals de onderzoekers die presenteren. 'Extreem vroeg' zijn kinderen die voor de 28ste week worden geboren, 'erg vroeg' zijn kinderen die in week 28 tot 32 worden geboren, en 'vroeg' is tussen 32 en 36 weken. 'Extreem dik' zijn moeders die bij de eerste controle een queteletindex hadden van 40 of meer (een vrouw van 1,68 meter weegt dan meer dan 113 kilo), met een queteletindex tussen 35 en 40 is ze 'obees-2', tussen 30 en 35 'obees-1'. Met een queteletindex tussen 25 en 30 noemen we het 'overgewicht', en 'normaal' is tussen 18,5 en 25.


Met oplopende queteletindex liep inderdaad de kans op extreme vroeggeboorte op - ook als er rekening mee werd gehouden dat overgewicht vaak samenhangt met (maar niet de oorzaak is van) roken, leeftijd, kindertal, opleiding enzovoort. Gelukkig zijn extreme vroeggeboorten extreem zeldzaam. Onder vrouwen die op het normgewicht zaten, waren het er 17 op 10 duizend geboorten. Bij vrouwen met overgewicht waren dat er 0,04 procent meer: 21 op 10 duizend, en zo liep het langzaam op tot 52 op 10 duizend bij 'extreem dik'. Onder de 1,6 miljoen geboorten waren in totaal slechts 3.082 geboorten zo prematuur.


Ook 'zeer vroeg' kwamen slechts weinig kinderen ter wereld. Hier was het patroon al een stuk minder duidelijk, en Cnattingius begraaft het wat dieper in zijn verslag. Bij normaal gewicht 22, bij overgewicht 23, en bij extreem dik 27 op 10 duizend. Gewoon toeval, statistisch gezien.


Maar hier tekent zich tevens een heel ander patroon af, waaraan de wetenschappers amper een woord vuil maken (en de media dus ook): vrouwen die onder het normale gewicht zitten - queteletindex lager dan 18,5, bij 1,68 meter minder dan 52 kilo) - lopen wel degelijk een significant verhoogd risico. In deze groep waren 35 op 10 duizend geboorten 'zeer prematuur'. En extreem ondergewicht komt in Zweden heel wat vaker voor dan extreem overgewicht.


Dit effect werd nog sterker bij de minder ernstige vroeggeboorten. Daarvan waren er uiteraard veel meer. Per 10 duizend vrouwen met normaal gewicht waren het er 302, bij veel te dikke vrouwen 350 - ook dit zou weer toeval kunnen zijn. Maar dat gold niet voor veel te dunne zwangeren: daar lag het cijfer op 452 per 10 duizend, een forse, en reële, risicoverhoging. Het risico was voor extreem dikke vrouwen met 13 procent verhoogd, voor extreem magere vrouwen met 31 procent. We mogen het zelf uitrekenen, maar uiteindelijk is het risico per 10 duizend voor alle vroeggeboorten tezamen 11 bij normaal gewicht, 13 bij een queteletindex tussen 35 en 40 en 17 bij minder dan 18,5.


Wij wisten het wel: die magere mormels stellen niet alleen hun eigen gezondheid in de waagschaal, maar ook die van hun weerloze nageslacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden