Klopt dit wel?

Duizenden vrijwilligers Rode Kruis weigeren te helpen aan opvang vluchtelingen?

'Duizenden vrijwilligers' van het Rode Kruis zouden weigeren mee te werken aan de opvang van vluchtelingen. In werkelijkheid zijn het er maar 39 waarvan we het zeker weten.

Volgens de NOS zouden duizenden vrijwilligers van het Rode Kruis niet mee willen werken aan de opvang van vluchtelingen. Maar is dat ook zo? Beeld ANP

En dan was er nog de curieuze zaak van het Rode Kruis, dat volgens de NOS 'hevig in zijn maag' zou zitten met 'duizenden vrijwilligers die niet bereid zijn hulp aan vluchtelingen te bieden'.

Pardon, het Rode Kruis, bestáán die niet om de verkreukte medemens te helpen?

Volgens een tobberig intern stuk dat de NOS in handen heeft, wil het Rode Kruis een heuse 'gedragscode' instellen om vrijwilligers daaraan te herinneren. Er blijken namelijk 'afdelingen te zijn die niets doen voor de vluchtelingen', aldus het memorandum. Sterker, 'bij sommige vrijwilligers bestaan principiële bezwaren om vluchtelingen te helpen.'

Sleutel

In een enquête gaven die vrijwilligers inderdaad antwoorden die je niet direct bij het Rode Kruis verwacht: ik zie liever de grenzen dicht, de meeste vluchtelingen zijn gelukszoekers, ik sta hier niet achter. Geen wonder dus dat het NOS Journaal de zaak vorige week prominent als nieuws bracht.

Alleen: om hoeveel weigeraars gaat het hier eigenlijk? 'Duizenden', zoals de NOS stelt? Het memo rept slechts over 'een aantal'.

De sleutel blijkt de enquête waarin de weigervrijwilligers aan het licht kwamen. Daaruit was gebleken dat van 1293 bevraagde vrijwilligers 20 procent 'niet bereid is' tot de vluchtelingenopvang, aldus het Rode Kruis. Vertaald naar een bestand van zo'n 30.000 vrijwilligers zijn dat er 6000, ofwel 'duizenden'.

Volstrekte onzin

Een verantwoorde extrapolatie, verdedigt NOS-Ombudsman Margo Smit de woordkeuze in haar column: 'Als het aantal enquêteantwoorden statistisch significant is (en dat is het volgens experts op dit vlak), mag je die vertalen naar de gehele populatie.'

Maar niet iedereen is het met haar eens. Het begint al hiermee: de meeste van die 20 procent zijn geen principeweigeraars. Volgens het Rode Kruis, dat de antwoorden nader uitploos, kon vijf op de zes nee-zeggers gewoon om praktische redenen niet meehelpen: geen tijd, andere verplichtingen, geen opvanglocatie in de buurt. Blijf je zitten met 39 echte principeweigeraars (15 procent van 20 procent van 1293 respondenten).

Dan nog is het 'volstrekte onzin' om percentages door te trekken naar álle vrijwilligers, oordeelt de Leidse hoogleraar survey-methodologie Jelke Bethlehem. Want 'significant' is hier niet het sleutelwoord. Belangrijker is of de 1293 enquêtes wel een goede afspiegeling vormen van alle vrijwilligers. En dat doen ze niet.

Bedroevend

De beruchte enquête werd begin september per e-mail verstuurd naar 21.230 personen: alle vrijwilligers die hadden aangegeven dat het Rode Kruis ze daarvoor mocht benaderen. Daarvan nam uiteindelijk slechts 6 procent (die 1293 mensen) de moeite om op de link te klikken en de enquête in te vullen: een non-respons van 94 procent.

'Dat is bedroevend', zegt Bethlehem. 'En het is geen nette aselecte steekproef. Zeker met dit soort lage responsaantallen kun je ervan uitgaan dat deze groep afwijkt van de rest.' Goed denkbaar bijvoorbeeld dat vooral de mensen reageerden die toch al iets over de vluchtelingenkwestie op hun lever hadden.

Om nog te zwijgen van het onderzoek zélf. De vragen blijken vervat in lange, stijf geformuleerde zinnen en saai ogende blokken. Dat kan leiden tot een verschijnsel wat experts als Bethlehem 'satisfying' noemen: de geënquêteerde leest niet alles en doet zijn best niet, maar gaat op zoek naar een manier om de enquête zo snel mogelijk in te vullen. 'Er zijn experimenten waarbij mensen de enquête sneller hadden ingevuld dan je redelijkerwijs nodig hebt om de vragen te lezen'

Onhandig

Dom dus van de NOS om die 20 procent klakkeloos om te rekenen? 'Dit was achteraf gezien wellicht wat onhandig, to put it mildly', erkent Ombudsman Smit. Overigens was het precieze aantal weigeraars slechts bijzaak: in haar stuk ging de Ombudsman vooral in op de nog veel zwaardere kritiek dat de berichtgeving niet zou kloppen en tendentieus zou zijn.

Er is nog iets. Want wat schrijft het Rode Kruis zelf in een toelichting aan de Volkskrant? Lees even mee, het cursief is van ons: '1293 Vrijwilligers hebben de volledige vragenlijst ingevuld (6,1% respons). Deze groep respondenten vormt een goede afspiegeling van de volledige groep Rode Kruis-vrijwilligers. Vrijwilligers uit alle districten zijn vertegenwoordigd en de verhouding van de diverse functies komt overeen met die van de gehele populatie.'

Het getal van 'duizenden' rust op drijfzand. Maar als we gaan vingerwijzen, valt ook het Rode Kruis zelf wel iets te verwijten.

Beeld De Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden