Interviewchirurg Jaap Bonjer

Duizenden operaties nog in te halen: ‘De uitgestelde zorg is net zo’n grote crisis als de covid-crisis’

Een operatiekamer in het nieuwe Erasmus MC in Rotterdam. Beeld Freek van den Bergh
Een operatiekamer in het nieuwe Erasmus MC in Rotterdam.Beeld Freek van den Bergh

Vanwege coronadrukte moeten Nederlandse ziekenhuizen inmiddels al 140.000 uitgestelde operaties inhalen. Jaap Bonjer, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde en chirurg in het Amsterdam UMC, meent dat de lessen die geleerd zijn tijdens de coronacrisis ook toegepast kunnen worden op het inhalen van de uitgestelde zorg.

Studenten op de operatiekamers, medisch specialisten ter ondersteuning van de verpleegkundigen en een centrale verdeling van patiënten, zonder dat ziekenhuizen daar zelf iets over te vertellen hebben.

Dat is nodig om 140 duizend uitgestelde operaties snel in te halen, zeggen de dertien wetenschappelijke en beroepsverenigingen uit de operatieve zorg in een gezamenlijk plan. Bonjer: ‘We zitten in een absolute crisissituatie. Alle reservisten moeten worden opgeroepen.’

Code Zwart is vooralsnog voorkomen, de acute zorg gaat nog door. Toch spreekt u van een crisissituatie. Waarom?

‘In 2020 hebben we 100 duizend operaties minder kunnen uitvoeren, is de bescheiden inschatting. Dit jaar gaan er iedere maand tot wel 20 duizend operaties niet door, van knie-operaties tot kinderen met aangeboren afwijkingen, die door het eindeloze uitstel stil staan in hun ontwikkeling.

‘Daarbij komt dat het ziekteverzuim oploopt, het is nu 12 procent in ons ziekenhuis. Het personeel heeft een kwart meer opgebouwde vakantiedagen dan normaal gesproken, en het is goed en begrijpelijk als zij die na de coronadrukte zullen opnemen. Dan zullen we dus een nog grotere dip in capaciteit zien, juist op het moment dat we de uitgestelde zorg willen aanpakken.’

Hoe wilt u dat gaan oplossen?

‘Het mooie van de covid-crisis is dat we op een onconventionele manier hebben leren werken. We hebben mensen in korte tijd opgeleid om op de ic te ondersteunen. Daar mogen we trots op zijn.

‘Onze oproep is nu die onconventionele manier ook te hanteren om de uitgestelde zorg weg te werken. Als we terugzakken in ons traditionele patroon, heeft dat een enorme schade aan de kwaliteit van leven van onze patiënten tot gevolg.’

Hoe ziet u dat concreet voor u?

‘Wij zullen mensen moeten inzetten voor werk waar ze niet specifiek voor zijn geschoold. In ons ziekenhuis zetten wij nu al studenten geneeskunde in die wachten op de start van hun co-schappen. We hebben ze in korte tijd opgeleid om infusen aan te leggen, maagsondes in te brengen, medicijnen toe te dienen of wondverzorging te doen. Zij ondersteunen zo de verpleegkundigen. Bovendien kunnen ze straks beter invoelen wat het werk van een verpleegkundige inhoudt, daar worden zij een betere dokter van.

‘Of we zetten arts-onderzoekers in. Die hebben wel de opleiding, maar doen nu een paar jaar onderzoek. Dat kun je best even stopzetten om een half jaar mensen te helpen. We hebben neurologen die elke week een dag op de covid-afdeling werken. Als ik kan helpen door bij een operatie de spullen voor de chirurg uit het magazijn te halen, doe ik het graag.’

In de covid-crisis worden ziekenhuizen gedwongen patiënten van elkaar over te nemen. Wilt u dat ook voor de inhaalzorg? Daar zijn ziekenhuizen niet happig op.

‘Twee weken geleden kregen wij van VWS de opdracht landelijk 1550 ic-bedden in gebruik te nemen. Dat was noodzakelijk, en dan gebeurt het ook. De afgelopen 14 maanden hebben we eindelijk een centrale regie gezien in de zorg. Nu blijkt hoe effectief dat is.

‘Dat hebben we voor het vraagstuk van de uitgestelde zorg ook nodig. Een duidelijke dwang welk ziekenhuis welke operaties uitvoert. Anders verzanden we in eindeloze gesprekken. Er zal zeker weerstand zijn van ziekenhuizen, maar dit is nodig om alle patiënten te kunnen helpen.’

Dat betekent voor de zorg niet minder dan een revolutie. Ziekenhuizen zijn toch erg gesteld op hun autonomie.

‘Dat betekent het zeker. Ik vind bijvoorbeeld ook dat we de zelfstandige klinieken erbij moeten betrekken. Zodat we teams vanuit het ziekenhuis in de klinieken kunnen krijgen, en andersom. Zonder dat we eindeloos praten over percentages aan inkomsten. Daar moeten we los van komen.

‘Wat dan ook speelt: het personeel in een commerciële kliniek verdient meer, heeft geen nachtdiensten en gunstiger arbeidsvoorwaarden. Dat steekt op de werkvloer, als zij tijdelijk in een ziekenhuis komen werken. Dat moeten we voor een periode vereffenen, zonder dat we eerst een half jaar over een cao gaan onderhandelen.’

Bent u niet bang voor een waterbedeffect. Als meer personeel naar de operatiekamers moet, ontstaan elders weer tekorten.

‘We moeten meer mensen inzetten in de zorg en op een andere manier, niet ze alleen verplaatsen. Ook medisch specialisten kunnen andere taken laten liggen, of meehelpen in het weekend te opereren. Dan denk ik dat we een voldoende grote troepenmacht op de been kunnen krijgen.

‘We zitten in een absolute crisissituatie. De uitstelcrisis is binnen al het covid-geweld niet op de voorgrond getreden, maar is minstens zo belangrijk. Het is een strijd om de kwaliteit van leven, en daarvoor moeten we alle reservisten oproepen. Ik zal niet rusten totdat dat is gelukt.’

Zal de covid-crisis de zorg blijvend veranderen?

‘Dat hoop ik wel. Het unieke is dat ziekenhuizen nu hun data delen, en dat we op basis van die actuele data – over het aantal beschikbare bedden bijvoorbeeld – ons beleid bepalen. We spreken regionale quota af hoeveel patiënten elk ziekenhuis moet opnemen. Dat zullen we moeten vasthouden voor de acute zorg, ook als covid straks voorbij is. De covid-crisis biedt een enorme kans om de zorg in Nederland te verbeteren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden