5 vragen'Spookvluchten'

Duizenden ‘onnodige’ Lufthansa-vluchten – zijn de ‘spookvluchten’ van het begin van corona terug?

De Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa voert deze winter 18 duizend ‘onnodige’ vluchten uit om plekken in het vliegschema te behouden. Maar volgens de Europese luchthavenkoepel ACI is dat niet nodig. Zijn de ‘spookvluchten’ van het begin van de pandemie terug? Of is er sprake van een misverstand?

Maarten Albers
Vliegtuigen van Lufthansa staan geparkeerd op Berlin-Brandenburg in juni 2020. Beeld Getty
Vliegtuigen van Lufthansa staan geparkeerd op Berlin-Brandenburg in juni 2020.Beeld Getty

Hoe zat het precies met die ‘spookvluchten’?

In maart 2020, toen het coronavirus zich voor het eerst snel begon te verspreiden in Europa, gooiden veel landen hun grenzen dicht. Alleen paspoorthouders konden naar huis reizen, buitenlanders (ook van binnen de EU) kwamen er niet in.

Als gevolg daarvan kelderde de vraag naar vliegtickets, maar luchtvaartmaatschappijen konden niet zomaar hun vluchten annuleren. Als zij namelijk minder dan 80 procent van hun vluchten uitvoeren, verliezen ze hun plekken in de vliegschema’s van luchthavens. Het gevolg: door heel Europa vlogen nagenoeg lege vliegtuigen om landingsrechten te behouden.

De Europese Commissie reageerde snel door die use it or lose it-regel tijdelijk op te schorten. Daardoor konden luchtvaartmaatschappijen onrendabele vluchten zonder consequenties voor hun landingsrechten annuleren. Toen het internationale vliegverkeer dankzij de soepelere inreisrestricties weer begon toe te nemen, werd het aandeel vluchten dat maatschappijen uit moesten voeren stapsgewijs verhoogd naar 25 procent, en later 50 procent. Eind maart wordt dit opnieuw verhoogd naar 64 procent.

Waarom speelt dit nu weer?

Het internationale vliegverkeer heeft door de opkomst van de omikronvariant een nieuwe klap gekregen. Vluchten naar zuidelijk Afrika werden op stel en sprong verboden, en binnen Europa wordt steeds vaker een vaccinatie- of zelfs boosterbewijs gevraagd. Na een goede herfst is het aantal boekingen voor de winter weer sterk afgenomen.

‘In het wintervliegschema moeten we daarom 33 duizend vluchten, ongeveer 10 procent, annuleren’, aldus Lufthansa-directeur Carsten Spohr in een interview met de Frankfurter Allgemeine Zeitung vorige maand. ‘Vanwege de geringe vraag in januari hadden we aanzienlijk meer vluchten willen schrappen. Maar we moeten in de winter 18 duizend extra, onnodige vluchten maken om onze start- en landingsrechten veilig te stellen.’ Spohr wees erop dat dit moeilijk te rijmen is met het doel van de Europese Commissie om de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 55 procent terug te brengen.

Belgische media meldden woensdag dat drieduizend van de onnodige vluchten voor de rekening komen van Lufthansa-dochter Brussels Airlines. De Belgische transportminister Georges Gilkinet vond de lege vluchten niet uit te leggen uit ecologisch en economisch perspectief. Hij verzocht de Europese Commissie daarom de regels weer te versoepelen.

Hoe reageert de Europese Commissie?

Een woordvoerder van de Commissie stelde woensdag dat het met de lagere eis van 50 procent al voldoende had gereageerd op de afgenomen vraag. Een verdere verlaging zou bovendien onnodig inbreuk maken op de markt voor landingsrechten.

Luchthavenkoepel ACI Europe sloot zich daarbij aan, en wees erop dat maatschappijen die toch onder de 50 procent komen, hun toevlucht kunnen nemen tot een andere regeling, de Justified Non-Use of Slots (gerechtvaardigd niet-gebruik van rechten, JNUS). ‘Luchtvaartmaatschappijen kunnen op elk moment aan hun vluchtcoördinatoren vragen deze maatregel toe te passen, waardoor ze hun slots feitelijk voor minder dan 50 procent van de tijd kunnen gebruiken’, aldus ACI.

Waarom maakt Lufthansa daar geen gebruik van?

Volgens Lufthansa leert de ervaring dat de luchthavencoördinatoren de JNUS-aanvragen in elk land anders behandelen. Voor een deel van de 33 duizend geannuleerde vluchten maakt het dus wel degelijk gebruik van de regeling, voor de 18 duizend overige ‘onnodige’ vluchten ziet het bedrijf daar geen kans toe. Dat zijn vluchten van of naar landen waar de JNUS-aanvraag volgens Lufthansa zal worden afgewezen. Om welke landen dit gaat wil het bedrijf niet zeggen.

De regels voor honorering van JNUS-aanvragen zijn vastgelegd door de Europese vereniging van luchthavencoördinatoren EUACA. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat een vaccinatie- of testbewijs of negatief reisadvies geen reden is om een vlucht te annuleren, maar een quarantaineplicht of beperking van het aantal passagiers wel.

Dus zijn de spookvluchten terug?

Nee, Lufthansa wijst erop dat berichten in Engelstalige media over spookvluchten zijn gebaseerd op een vertaalfout. De 18 duizend vluchten zijn weliswaar ‘onnodig’ en onrendabel, maar niet leeg. Gemiddeld moet een vlucht voor zo’n 60 procent zijn gevuld om rendabel te zijn, deze vluchten zitten hieronder.

De luchtvaartorganisatie IATA noemde het minimum van 50 procent weliswaar ‘onrealistisch’, maar Lufthansa en haar dochter Brussels Airlines zijn voorlopig de enige luchtvaartmaatschappijen die publiekelijk hebben toegegeven er moeite mee te hebben. KLM zegt in een reactie dat de problemen op dit moment nog niet spelen.

Maar ook halfvolle vluchten hebben een buitensporige impact op het klimaat. Een vol vliegtuig stoot per persoon al zo’n twee tot vier keer meer CO2 uit dan dezelfde reis met de auto, bij halve bezetting wordt die vergelijking nog een stuk ongunstiger.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden