Vijf vragen Rekenfout

Duizenden achtstegroepers kregen verkeerd schooladvies door blunder met eindtoets: wat ging er mis?

Duizenden achtstegroepers kregen de afgelopen weken een verkeerde uitslag van de eindtoets. Hoe kon dat gebeuren en wat betekent het voor hun schooladvies? 

Leerlingen van basisschool Het Rondeel leggen de alternatieve eindtoets Route 8 af. Beeld ANP

Wat is er misgegaan?

Zoals elk voorjaar maakten alle leerlingen in groep 8 dit jaar de eindtoets. Nu blijkt dat bij de beoordeling daarvan op grote schaal fouten zijn gemaakt. In totaal kregen bijna 20 duizend leerlingen – ruim één op de tien – de verkeerde uitslag. In veruit de meeste gevallen (ruim 18 duizend keer) viel het toetsadvies ten onrechte te hoog uit. Kinderen kregen bijvoorbeeld een havo/vwo-advies, terwijl ze eigenlijk een vmbo/havo-score hadden. 

De blunder kwam aan het licht nadat leraren door het hele land zich verbaasden over wel erg hoge scores van sommige pupillen. Die goede scores leiden niet vanzelfsprekend tot een hoger advies. Het advies van de school is de laatste jaren leidend bij het bepalen van het niveau van leerlingen. Maar als de eindtoets hoger uitvalt, kan het schooladvies worden bijgesteld. Afgelopen jaren werd circa 8 procent van de adviezen op die manier achteraf opgeschroefd. Dat is ook nu gebeurd, op basis van een verkeerde toetsuitslag. 

Hoe vaak het precies mis is gegaan is nog niet bekend, schrijft minister Arie Slob (Onderwijs) in een brief aan de Tweede Kamer. Die leerlingen moeten er rekening mee houden dat ze alsnog naar een lager niveau worden overgeplaatst op hun nieuwe middelbare school. 

Hoe kan de uitslag van de eindtoets er zo naast zitten?

Het probleem zit hem in het vergelijken van de verschillende toetsen. Sinds 2015 kunnen scholen zelf kiezen welke eindtoets ze de kinderen in groep 8 willen laten maken. De meeste scholen, vorig jaar 59 procent, kiest nog altijd voor de Centrale Eindtoets (voorheen: Cito-toets). Bij die toets is alles goed verlopen. Het ging mis bij de commerciële varianten waar steeds meer scholen voor kiezen: de IEP-eindtoets, Route-8, Dia-eindtoets en de AMN-eindtoets. 

Om er zeker van te zijn dat de verschillende eindtoetsen vergelijkbaar zijn – een leerling moet hetzelfde advies krijgen, ongeacht de toets – controleert een groep onafhankelijke experts in opdracht van het ministerie de toetsen. Bij het bepalen welke toetsscore bij welk niveau hoort hebben die experts fouten gemaakt, met als gevolg dat 11 procent van de groep 8-leerlingen een onjuiste uitslag kreeg.

Wat betekent het voor de leerlingen met een verkeerde uitslag?

Voor de meeste kinderen zal het niet meer dan een flinke domper zijn. Ze scoorden minder goed dan gedacht, maar voor hen verandert er in de praktijk niets. Alle groep 8-leerlingen hebben eerder dit jaar al een schooladvies gekregen en zijn veelal op basis daarvan al toegelaten tot een middelbare school.  

Voor leerlingen die onverwacht hoog scoorden op de eindtoets, kan dat advies inmiddels zijn opgehoogd. De meeste middelbare scholen zoeken op dit moment een nieuwe plek voor die leerlingen. Mochten basisscholen het opgehoogde advies terugdraaien omdat blijkt dat de toetsuitslag niet klopte, volgen zij dat advies in principe op. 

Het is nu dus aan de basisscholen. Een school mag het eindadvies van leerlingen die ten onrechte een hoger advies kregen ‘eventueel naar beneden bijstellen’, schrijft minister Slob in zijn brief. Verplicht is het niet. ‘In sommige gevallen zal het betekenen dat een havo/vwo-advies, toch weer een vmbo/havo-advies zal worden’, zegt Anko van Hoepen, vicevoorzitter van de PO-raad, de koepelorganisatie van basisschoolbesturen. ‘Hoe vervelend dat ook is.’ Maar het kan ook betekenen dat het advies blijft staan. ‘Omdat de docent bijvoorbeeld toch al twijfelde en een hoger advies bij nader inzien het beste vindt passen. Het gaat er om wat het beste is voor de leerling.’

Scholen zijn wel verplicht om te controleren of het schooladvies van de leerlingen die een te lage toetsuitslag kregen, nu alsnog omhoog moet. Hoe dan ook wacht docenten van groep 8 geen leuke tijd, zegt Van Hoepen. ‘Zij zien een berg extra werk op zich afkomen. De gesprekken die ze met ouders moeten voeren zullen emotioneel beladen zijn, dat maakt het zwaar.’

Het ministerie heeft voor ouders een inmiddels online informatiepunt en een informatielijn ingericht. 

Moeten we niet af van al die verschillende eindtoetsen, om dit soort problemen te voorkomen?

Als het aan de koepelorganisaties van basis- en middelbare scholen (de PO- en de VO-raad) ligt wel. Zij pleiten in eerste instantie voor één toezichthouder op alle eindtoetsen. Nu worden de commerciële toetsen gecontroleerd door een expertgroep (die dit jaar dus de mist in ging). De Centrale Eindtoets – waarbij geen fouten gemaakt werden – valt onder het College voor Toetsen en Examens (CvtE).

Van Hoepen: ‘Wij vinden het prima dat er meerdere toetsen zijn, veel scholen zijn er blij mee. Maar je moet er wel zeker van zijn dat die toetsen hetzelfde meten en dat daar door centraal op toe wordt gezien. Als je dat niet kunt garanderen, dan kun je beter terug gaan naar één eindtoets.’

Ook minister Slob noemt het systeem met meerdere toetsen en aparte toezichthouders ‘buitengewoon complex en daarmee kwetsbaar’. Dat schrijft hij in zijn brief aan de Tweede Kamer. De wet die de eindtoets in groep 8 regelt wordt op dit moment geëvalueerd. Slob laat weten dit incident daarin mee te nemen. De minister heeft ook een onderzoek ingesteld naar de flater. 

De eindtoets is al jaren onderwerp van discussie. In februari bleek dat de regeringspartijen in de Tweede Kamer willen dat de toets voortaan weer wordt afgenomen voorafgaand aan het schooladvies voor het voortgezet onderwijs. Dat zou het advies eerlijker maken. Een paar jaar eerder werd juist gekozen het advies van de school zwaarder te laten wegen om zo de druk die de toets met zich meebrengt te verminderen.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden