Duizelen bij de MRI-tunnel

Werknemers van Philips Medical Systems in Best, dat MRI-scanners bouwt, krijgen coördinatieproblemen als ze in de krachtige magneetvelden zitten. Dat wordt wat, als chirurgen bij steeds sterkere scanners gaan opereren....

Zelf voelt dr. Hans Engels niets, maar verschillende van de 600 Z medewerkers van de afdeling ontwikkeling en assemblage van MRI-scanapparatuur meldden de MRI-veiligheidsmanager van Philips Medical Systems (PMS) in Best de afgelopen jaren subjectieve klachten. 'Wanneer ze zich in de magnetische velden van de scanners begeven', vertelt Engels, 'voelen ze zich soms draaierig en misselijk. Ook hebben ze soms een metaalsmaak in de mond en zien zeflitsen voor hun ogen.'

PMS is een van de fabrikanten van magnetische scan-apparatuur (Magnetic Resonance Imaging, MRI). Wanneer patiënten zich in de bekende MRI-tunnels in ziekenhuizen begeven, voorzien de apparaten medici van uiterst nauwkeurige plaatjes van menselijk weefsel en mogelijke afwijkingen.

Nu blijken de magneten mogelijke gezondheidseffecten te veroorzaken bij werknemers van MRI-fabrikanten. De klachten verdwijnen zodra de werkers zich buiten het magneetveld begeven, maar toch wil Engels het zekere voor het onzekere. Zeventien van zijn technisch hooggeschoolde medewerkers ondergingen daarom een serie wetenschappelijk verantwoorde neurologische tests.

Ze hebben een licht verminderde coordinatie tussen arm en hand. Als ze worden blootgesteld aan magneetvelden, zoals die in ziekenhuizen optreden, zijn ze minder goed in staat om een puntje in een cirkel te zetten. Ook kunnen de werknemers in dergelijke magneetvelden fors slechter dan normaal lijnen van elkaar onderscheiden.

Onderzoekers van de Universiteit van Utrecht publiceren deze week de resultaten van de neurologische tests met MRI-werkers in het wetenschappelijk tijdschrift Magnetic Resonance in Medicine. 'Het zijn dus niet alleen subjectieve klachten, want we vinden nu ook objectieve afwijkingen', zegt onderzoeker dr. ir. Hans Kromhout van het Institute for Risk Assessment Sciences (IRAS) van de Universiteit van Utrecht. De proefpersonen wisten niet of de magneet aan of uit stond.

'Het zijn weliswaar geringe neurologische afwijkingen, die slechts tijdelijk optreden. De effecten nemen echter toe met toenemende veldsterkte van de magneten, en feit is dat overal ter wereld steeds krachtiger MRI-apparatuur wordt geïnstalleerd', aldus Kromhout.

De tests vonden plaats met MRI-apparaten met magneten van 1,5 Tesla sterkte. In veel ziekenhuizen staan MRI-scanners van 2 Tesla. In circa 200 ziekenhuizen in de wereld staan al 3 Tesla-magneetscanners. Philips werkt aan de ontwikkeling van een 7 Teslascanner en op meerdere plaatsen in de wereld werken duizenden mensen zelfs met zeer krachtige MRI-magneten die velden van 8 T opwekken. In Nederland staan naar schatting honderd MRI-scanners, waarmee meer dan duizend mensen werken.

Het gebruik van MRI-scans maakt een enorme opmars door. De voordelen voor de patiënt zijn evident en onbetwist. Miljoenen mensen worden ermee geholpen doordat het apparaat zeer secure plaatjes maakt van hersenen, botweefsels, bloedvaten. De scans tonen tumoren en brengen verkalking en hartafwijkingen aan het licht. Onomstotelijk staat vast dat medici met MRI eerder en nauwkeuriger kunnen ingrijpen.

De wonderbaarlijke beeldvormende werking van de MRI-scan berust op een statisch magnetisch veld, dat de waterstofatomen in menselijk weefselvocht magnetiseert. Door er vervolgens radiogolven op af te sturen, gaan deze atomen trillen (resoneren). Worden de radiosignalen uitgezet, dan zenden de natrillende atomen energie uit, die een computer kan oppikken en in uiterst nauwkeurige beelden van het weefsel kan omzetten.

De internationale commissie voor niet-ioniserende straling (ICNIRP) hanteert veilig geachte grenswaarden van 2 Tesla piekblootstelling en 0,2 Tesla voor continue blootstelling. Deze grenswaarden heeft ook de Gezondheidsraad in Nederland overgenomen. De EU heeft de bepaling echter vorige week geschrapt uit een ontwerp-richtlijn. Er zou te weinig gedegen wetenschappelijk onderzoek aan ten grondslag liggen, en de grenswaarde zou te strikt zijn.

Gezien het Utrechtse onderzoek valt te bezien of dat verstandig is, vindt dr. Eric van Rongen, stralingsdeskundige bij de Gezondheidsraad. Momenteel verzamelt Van Rongen in opdracht van de wereldgezondheidsorganisatie (WHO) studies naar de effecten van statische magneetvelden. 'We nemen het Utrechtse onderzoek zeker mee', zegt hij. 'De effecten van MRI op de honderdduizenden laboranten en medisch-technici die wereldwijd beroepsmatig vele uren in de omgeving van een MRI-scantunnel verkeren, zijn slecht onderzocht.'

Wat Van Rongen en Kromhout zorgen baart is dat de klachten van mensen in een statisch magneetveld ook de chirurg kunnen treffen. In de operatiekamer rukken steeds krachtiger MRI-apparaten op. 'Je moet er niet aan denken dat een chirurg vanwege draaierigheid of een plotse lichtflits minder nauwkeurig werkt', zegt Van Rongen.

Engels van Philips Medical Systems deelt die zorg. 'Artsen werken nu nog interactief en intra-operatief met open MRI-systemen met velden van 0,2 tot 0,6 Tesla. In de toekomst zal de veldsterkte toenemen. Wij hebben daarom recent het Utrechtse onderzoek laten herhalen met 3 T-systemen. Ik ben benieuwd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.